هرس

هرس ،قطع کردن شاخه های زاید گیاه به منظور اصلاح ،جوان سازی ،شکل دی و هدایت مسیر رشد و باروری آن و در برخی موارد ،سبک کردن در ختم می باشد .

دستور العمل و ظوابط هرس 

میزان و شدت هرس هر درخت در فضای سبز شهری به عوامل ذبل بستگی دارد:
نوع گونه گیاهای
سن درخت 
موقعیت و استقرار مکانی درخت
درجه میزان سلامت درخت
زمان هرس
وضیعت فرم دهی اولیه و تربیت درخت در سال های اول و شدت و میزان هرس در سال های گذشته

هرس به دو دسته تقسیم می شود : هرس عمومی و هرس اختصاصی 
هرس عمومی شامل : خذف شاخه های خشکیده ،آلوده ، شکسته،بیمار ،آفت زده،نرک، پاجوش ، و شاخه های در هم رفته می باشد، که این نوع هرس در تمامی درختان به صورت مشترک و عمومی بوده و می باید همه ساله انجام شود. 



نکات قابل توجه در هرس :
1- از چسب هرس برای شاخه های بریده شده ای که ضخامت و قطر آنها بیش از 5 سانتیمتر می باشد استفاده شود.
2- سر شاخه های هرس شده می باید جمع آوری شده و به محل دپو انتقال داده شده و در صورت  نیاز سوزانده گردد زیرا اکثر بیماری ها و آفات در سطح شهر یا درون شاخه های خشکیده زمستان گذرانی می کنند . از این رو ، لازم است در همه فصول سال ،به ویژه در فصل زمستان ،همه شاخه ها شکسته و خشکیده درختان ، بریده و سوزانده شوند . این عمل به ویژه در مبارزه با آفاتی مانند : پوست خوارها و سوسک شاخه بلند ارهای از اهمیت خاصی برخوردار است.
3- ضدعفونی وسایل و ادوات هرس باید همیشه رعایت شودو
4- رفع خصر درختان کج،منحرف،مرتفع و مسن و خطری معابر شهر که اغلب به علت فرسودگی ،هنگام وزش بادهای موسمی ،سقوط می کنند یا قسمت هایی از آنها می شکند و مشکل ایجاد می نماید ضرورری است.
5- در مواردی که درخت چندین سال هرس نشده باشد و به هرس شدید نیاز داشته باشد هرس باید در طول چندین سال انجام شود و به تدریج ، درخت را به شکل و اندازه دلخواه در آورد . همواره باید از هرس های شدید ،یکباره و بی رویه درختان ،احتراز کرد.
6- تربیت و هرس نهال در سال های اولیه طبق اصول الزامی است ، اما باید از هرس شدید درختان جوان خود داری شود.
7- در گیاهان پیازی ،در صورتی که بذر آنها مورد نیاز باشد،می توان غلاف های بذری آنها را نگاه داشت ، در این حال باید کود کافی به انها داد و برگ های آنها را نباید تا زمان خشک شدن قطع کرد در غیر این صورت باید آنها را چید.
8- در گیاهان دایمی اگر منظور بذرگیری از آنها باشد نباید گل های خشک را قطع کرد در غیر این صورت ، باید قطع شوند.
9- در گیاهان دایمی علفی ،ساقه های خشک شده در پاییز ،تا یقه گیاه هرس می شوند و در صورتی که جالب توجه باشند ،می توان آنها را برای نمایش زمستانه نگه داشت
10- درخچه هایی که در بهار گل می دهند بلافاصله پس از اتمام گلدهی هرس کرده و هرس آنها در پاییز ،زمستان کار درستی نمی باشد.
11- درختچه های همیشه سبز ،نیازمند هرس چندانی نیستند و اغلب به منظور برخورداری از ارایش و زیبایی ،هرس می شوند و به شکل های مختلف در می آیند.
12-هر قدر زاویه ای که شاخه با تنه حامل خود می سازد به قایمه نزدیک تر باشند این شاخه قوی تر از شرایط رویشی بهتری برخوردار است چنین زاویه ای در برابر فشارهای خارجی نیز مقاومت بیشتری دارند . در ضمن شاخه های کج و خمیده شاخه هایی که مزاحم رشد همدیگر باشند باید هرس شوند .شاخه های باقیمانده باید در جهات مختلف و با فاصله های مناسبی نسبت به هم ،پیرامون تنه درخت قرار گیرند.
13- هرگاه هنگام هرس شاخه با انشعاب های دو شاخه ای رو به برو شویم باید بدانیم انشعاب هایی که قطر یکی از شاخه هایشان از یک دیگری کمتر است ،قوی تر از انشعاب هایی هستند که قطر شاخه هایشان با هم مساوی اند و هنگام سرزنی باید یک سوم تا نصف شاخه های طویل قطع شوند .باید توجه داشت که وضیعت محل برش نسبت به نخستین جوانه نزدیک بع آن در نحوه رشد شاخه ها و شکل درخت بسیار موثر است به این معنی که جوانه یاد شده در قسمت بالای شاخه قرار گرفته باشد در اثر رشد و نمو تبدیل به شاخه ای می شود که تقریبا به طور عمودی رشد می کند و بالا می رود و اگر جوانه در زیر شاخه واقع شده باشد،بسیار نزدیک به حالت افقی رشد خواهد کرد.
14-در وقت تنگ کردن بهتر است شاخه های حذفی را از پایه نهال یا از نقطه آغاز آن روی شاخه کهنه ،در هر وضعی که باشد قطع کرد. شاخه های باقی مانده باید منظم و با فاصله های مساوی روی بدنه قرار گیرند تا منظره موزون و زیبایی را از خود برجا گذارند . هنگام هرس شاخه باید همیشه آن را تا نزدیک جوانه خواب برید  به طوری که نوک جوانه متمایل به طرف خارج باشد.
15-رعایت نکات ایمنی و مجهز کردن کارگران هرس کار به منظور جلوگیری از هر گونه خطرات احتمالی .
16- در مواردی که هرس درختان عظیم باعث مسدود شدن راه و ایجاد ترافیک می کند هماهنگی با اداره راهنمایی و رانندگی و همچنین هماهنگی با اداره برق لازم است

هرس اختصاصی درختان غالب و موجودی شهری به شرح ذیل است:

1- درخت اقاقیا (پیوندی و نرک)

درخت اقاقیا پیوندی جهت افزایش نوردهی به مرکز تاج درخت و مرتب نمودن شاخ و برگ نیازمند هرس سبز ( در فصل تابستان )و هرس خواب (زمستان) می باشد. اقاقیای پیوندی ،بسته به محل کاشت (آیلند -پارک -محوطه باز- حاشیه معابر و ...) میزان و شدت هرس آن متفاوت خواهد بود . به طور کلی در ختان اقاقیای موجود در پارک ها و محوطه های باز نیازمند هرس شدید نبوده و هرس آن محدود به هرس عمومی خواهد بود،در حالی که درختان موجود در آیلندهای میانی و کناری (بسته به عرض آن ،مسایل ترافیکی ،تردد عابرین پیاده و ... ) باید هر ساله هرس شود و چنانچه درختی تا کنون هرس نشده است بهتر است هرس و اصلاح درخت طی چند سال انجام شود .هرس را می باید به گونه ای انجام داد که عمدتا" شاخه های موجود در قسمت مرکزی تاج درخت حذف و شاخه های جانبی حداکثر تا 1/3 با زوایای باز هرس و بازوهای اصلی درخت حفظ شود. هرس اقاقیای نرک صرفا محدود به هرس عمومی خواهد بود.
به طور کلی اقاقیا نیاز به هرس سنگین ندارد و اگر به نظر آمد اقاقیا با منطقه شما ناسازگار است ، هرس سنگین را نتوقف کنید، بدین ترتیب به احتمال زیاد ناسازگاری در آنها کمتر خواهد شد.

2- درخت بید
به طور کلی درخت بید مجنون نیازمند هرس شدید می باشد هر دو سه سال یک مرتبه این درخت را به صورت نسبتا" شدید هرس کرد . در هنگام هرس حفظ بازوهای اصلی ضروری بوده و حداکثر بین 1/3 تا 1/2 بازوهای اصلی حذف می شود ،در مورد درختان بید مجنون جوان (نهال ها ) در هنگام هرس می باید مراقب محل پیوند و آسیبی به محل پیوند وارد نشود.
هرس درختان بید ( نرک ) نیز محدود به هرس بازوهای اصلی بین 1/3 تا 1/2 بازوی اصلی خواهد بود.

3- درخت چنار نیازمند هرس شدید نمی باشد (خود هرس است در صورتی که چنار در سال های اولیه کاشت ،درست و اصولی تربیت و هرس شده باشد،دیگر نیازمند هرس نخواهد بود.

4- سوزنی برگ ها (کاج تهران -سرو نقره ای -سرو شیراز -کاج مشهد و....
به طور کلی هرس سوزنی برگ ها در فصول سرد سال غیر اصولی بوده و بهتر است هرس این گونه درختان در فصول رشد و نسبتا" خنک انجام شود .بهترین زمان هرس سوزنی برگ ها خصوصا هرس فرم دهی اوایل بهار و پاییز می باشد و در آذر ماه صرفا شاخه های خشکیده و آلوده و مزاح حذف شوند و از هرس فرم دهی در این فصل جدا" می باید پرهیز کرد.

5- درخت نارون 
هرس نارون تقریبا شبیه هرس اقاقیا بوده با این تفوت که درخت نارون در مقابل آفات و بیماری ها حساس می باشد، لذا ضد عفونی کردن وسایل هرس از جمله قیچی و اره از ضروریات می باشد.
ساده ترین روش ضد عفونی کردن وسایل هرس از جمله قیچی و اره از ضرویات می باشد.
ساده ترین روش ضد عفونی ادوات هرس استفاده از وایتکس 25% می باشد (25% وایتکس +75% آب ) که در این صورت کافی است قیچی و اره را به مدت چند ثانیه در محلول فوق قرار دهیم و این عمل از درختی به درخت دیگر تکرار شود .
 
برخی درختچه های خزان کننده 

برای جوان شدن و گل دهی مطلوب به هرس کردن مرتب نیاز دارند به ویژه آن هایی که در بهار یا تابستان ، روی شاخه  های سال قبل گل می دهند . این گونه گیاه لازم است بلافاصله پس از گل دهی هرس شوند به این ترتیب شاخه های گل داده هرس می شوند و شاخه های جوان ، برای سال آینده نگهداری خواهند شد . در این کار حدود یک چهارم شاخه های قدیمی نیز هرس می شوند.
هرس درختچه های رز  شامل دو عمل مشخص است :
الف-تنگ کردن ،یعنی اینکه شاخه های خشک ، ناجور و مریض کاملا بریده شوند.
ب - کوتاه کردن کردن شاخه های باقی مانده به طوری که گل های حاصل از این شاخه ها درشت تر و مرغوب تر شوند .
ج - در وقت تنک کردن بهتر است شاخه های حذفی را از پایه نهال یا از نقطه آغاز آن روی شاخه کهنه در هر وضعی که باشد قطع کرد . شاخه های باقی مانده باید منظم و با فاصله های مسائی روی بدنه قرار گیرند تا منظره موزون و زیبایی را از خود بر جا گذارند . هنگام هرس شاخه باید همیشه آن را تا نزدیک جوانه خواب برید به طوری که نوک جوانه ، متمایل به طرف خارج باشد.
رزهای پا کوتاه و گل درشت مانند : پولی آنتاها را به ترتیب زیر هرس می کنند:
الف -چوب های خشک شاخه های ضعیف و شاخه های پیر و کهنه و همچنین شاخه هایی که کج . معوج بیرون آمده اند باید قطع شوند.
ب - باید شاخه های سالم و خوش ترکیب باقی مانده را که حدود 3 تا 4 عدد هستند نگاه داشت به طوری که روی هر کدام از این شاخه ها 4 تا 5 جوانه قوی باقی بماند این امر به قدرت بوته بستگی دارد . اگر بوته قوی باشد ، هرس بلند و اگر بوته متوسط باشد هرس کوتاه انجام می شود.
رزهایی که به تازگی کشت می شوند باید کوتاه هرس شوند به طوری که حدود 4 جوانه داشته باشند . به عبارت دیگر باید یک سوم بوته را نگهداری و بقیه را هرس کرد .
گل سرخی که به صورت درختیچه نگهداری می شود ، باید هرس بلند سود به طوری که تقریبا یک سوم بلندی شاخه ها باید حذف شوند .همچنین شاخه های نازک و چوب خشک آن نیز باید یریده شود.
لازم است نسترن پا کوتاه و مینیاتوری را تنها تنک کرد . شاخه های دیگر را کمی کوتاه می کنند تا بوته درختچه کوتاهی به نظر آید.
در گل سرخ های رونده گل درشت بریدن شاخه های خشک و حدف شاخه هایی که چندین سال گل داده اند لازم است اما شاخه هایی را که در طول سال رشد کرده اند و قوی هستند ، باید نگهداری کرد . این شاخه های قوی را به سیم هایی که به قیم متصل هستند به طور افقی می بندند و سر آنها را مکی کوتاه می کنند . برای این قسمت  پایین بوته سخت نشود ،بهتر است برخی از شاخه ها را به سیم پایینی ببندند و چون شیره گیاهی به قسمت بالای گیاه به آسانی در جریان است ، قسمت پایین بوته هم گل دار خواهد شد.
نسترن رونده گل ریز را باید در تابستان بعد از گل دادن هرس کرد به این ترتیب که گل های خشک شده را به فاصله 3 تا 4 سانتی متری از شاخه ، حذف می کنند این عمل باعث رشد شاخه های جوان و قوی می شود . این شاخه ها همان شاخه هایی هستند که باید نگهداری شده و با دقت به قیم بسته شوند تا در آینده ، گل های فراوان بدهند بنابراین به اختصار می توان گفت :
در نسترن رونده یا نسترن پیچ به دلیل آنکه گل روی شاخه به صورت یکسان به دست می آید ،شاخه های سال قبل را حذف نمی کنند بلکه آنها را نگه می دارند و شاخه های قدیمی و پیر را از بین می برند.
نسترن رونده را اگر روی پایه بلند گل سرخ پیوند بزنند، نسترن مجنون به دست می آید که هرس آن ، درست مانند نسترن رونده گل ریز است ،یعنی پس از گل دادن باید انها هرس کرد .شاخه هایی که از هرس گل سرخ به دست »ی آیند ،باید بلافاصله سوزانده شوند تا بیماری های قارچی و پارازیت ها منتشر نشوند. 
پس از پایان هر دوره گلدهی رز ، باید سریعا اقدام به غوزه چینی نمود تا باعث تحریک گلدهی گردد.



راهنما در تقویم فصول هرس 

اواخر زمستان تا اوایل بهار

1- قطع ساقه ها مسن درخچه ها (به جز درختجه های زود گل دهنده) از قسمت پایین و نزدیک زمین)
2- هرس  پر چین های پهن برگ به صورتی که در قاعده پهن تر از راس باشند.
3- هرس درختان میوه که در خواب زمستانی هستند.
4- هرس شاخ و برگ ضعیف.
5- هرس شاخ و برگ متراکم و متداخل.
6- تنک کردن شاخه هایی که جوانه گل روی آنها قرار دارد.
7- قطع شاخه های نامناسب درختان زینتی و گل دهنده.
8- عدم هرس درختان همیشه سبز و سایه انداز.


اواخر بهار تا اوایل تابستان 

1- قطع شاخه های چوبی و مسن در دترختچه های بالغ.
2-چیدن گلها پس از خشک شدن .
3- هرس درختچه هایی که در بهار گل می دهند ، بلافاصله پس از اتمام گلدهی.
4- قطع انتهای شاخه جوان جهت تشویق به تولید شاخه .
5-قطع  حدود نصف یا بیشتر از نصف رشد جدید قبل از رشد کامل جوانه ، بازشدن سوزن ها
جهت محدودکردن رشد و اندازه سوزنی برگ ها.
6- قطع شاخ و برگ رشد کرده در سال قبل برای محدود نگهداشتن اندازه آن به خصوص در مورد ژونی پروس.
 
تابستان

1- ادامه هرس مرتبت پرچین ها.
2- قطع شاخه ها ی داخلی درختان همیشه سبز در مواقع لزوم
3- وادار نمودن تولید شاخه های جوان توسط هرس برای نگهداشتن در اندازه ثابت گیاهان به خصوص ژونی پروس .
4- حذف پاجوش های درختان .
5- هرس سرشاخه های برگدار جهت متراکم شدن درخت و درختچه البته دقت شود که نباید گیاهی که گل نداده اند چیده شود زیرا احتمال نابودی جوانه های گل خواهد بود.