طراحی و بازسازی ساختمان فرهنگی

طراحی و بازسازی ساختمان فرهنگی

موزه ها ،گالری ها،فرهنگسراها ،کتابخانه ها،سالن های اپرا ، رقص ،تئاتر ،سینما و ...؛جزو فضاهای فرهنگی محسوب می شوند.

سالن نمایش
فضاهای اختصاص یافته به مقوله نمایش یکی از پیچیده ترین فضاهایی است که یک طراح در مقایسه با سایر فضاهای داخلی ممکن اس با آن روبرو شود.ریزفضاهای تشکیل دهنده ی سالن نمایش به شرح زیر است:
  • ورودی
  • سالن انتظار
  • فضای بوفه یا کفی شاپ
  • سرویس های بهداشتی
  • سالن تماشاچیان
  • سن(صحنه نمایش)
  • فضای پشت محل نمایش
  • دیوار آتش 
  • دفتر اداری و مدیریت
  • بخش خدماتی
ورودی
این فضا باید به گونه ای باشد که از تجمع افراد در پشت در ، جلوگیری کند و افراد بتوانند به راحتی بلیط را تهیه و وارد سالن شوند .از لحاظ استاندارد و ابعاد انسانی در در هر مترمربع حداکثر 6 نفر می توانند جای بگیرند ، حال اگر افراد به صورت خطی قرار بگیرند (صف) برای هر 4 نفر 1.87 متر به صورت طولی فضا نیاز داریم .در نتیجه اگر افراد بخواهند وارد سالن شوند بهتر است آن ها را به صورت خطی سازماندهی کنیم.

سالن انتظار
بعد از ورودی اولین فضایی که دیده می شود فضای سالن انتظار (سرسرا) است.به عنوان مثال اگر سالن تئاتری 200 نفر گنجایش داشته باشد ، به ازای هر شش نفر 1 مترمربع و به ازای هر 200 نفر 34 مترمربع فضا جهت سالن انتظار موردنیاز است.البته این در صورتی است که افراد متراکم قرار گرفته باشند .به همین منظور ابعاد فوق را در 3 ضرب کرده و به 102 مترمربع تبدیل می کنیم تا افراد به اندازه نفر فضای آزاد داشته باشند.

بوفه
ریز فضای بعدی که در فضای سرسرا قرار می گیرد بوفه یا کافی شاپ (coffee break) است.برای این مکان به ازای هر میز 4 نفره 5.76 مترمربع فضا احتیاج داریم .حال اگر در هر سانس اجرا 50 نفر بخواهند از کافی شاپ استفاده کنند به 12 میز 4 نفره نیاز است و این به معنای نیاز به 93.24 مترمربع فضا است و در کنار آن 15 مترمربع فضای آشپزخانه و محل فروش در طراحی باید لحاظ شود.

سرویس های بهداشتی
ریزفضای دیگری که در سرسرا قرار دارد سرویس های بهداشتی است که نباید در دید کامل باشد.البته باید در محلی قرار گرفته باشد که به راحتی در دسترس باشد زیرا جزو فضاهای خدماتی است. برای 8 توالت و دستشویی 29.11 متر مربع فضا احتیاج است.

سالن تماشاچیان
به طور کلی طراحی سالن که مخاطبین در آن قرار می گیرند به عوامل متفاوتی چون نوع تئاتر و نمایش ، نوع صحنه و به طور کلی بستگی به شیوه طراحی دارد .یکی دیگر از عناصری که در فرم و طراحی این فضا موثر است ، تعداد صندلی هاست.اگرچه تعداد صندلی امکان اجرای ففعالیت های متنوع تر و در عین حال بازگشت مالی بیشتری را فراهم می کند ، اما تعداد کمتر صندلی ها در تئاتر صمیمیت و زاویه دید بهتری برای مخاطب و بازیگر به ارمغان می آورد.
چشم انسان جزئیات چهره را از فاصله ی بیشتر از 20 متر تشخیص نمی دهد و به دلیل همین محدودیت ها و برای داشتن هندسه ای واضخ در تئاترهایی که صحنه در انتهای آن قرار می گیرد، عرض سالن به گونه ای است که تنها تعداد محدودی از تماشاچیان در زاویه دید معقول و با رابطه ای نزدیک با بازیگر  قرار می گیرند.
برای جانمایی بیشتر در این فضاها می توان از بالکن های مماس استفاده کرد.
در مراکز همایش معمولا جایگاه حضار به اتاق های کوچکتر تقسیم می شوند که این مهم به واسطه پارتیشن های کشویی و تاشو امکان پذیر است.این عمل در مورد تئاترهایی که دارای کف پلکانی هستند دشوار است .ابعاد جایگاه به توع صندلی ها بستگی دارد و فاصله بین صندلی ها را تعیین می کند.



در شروع کار طراحی جایگاه ، باید تیپ صندلی ها مشخص شود.حداقل مساحت لازم برای صندلی های قدیمی 80 *40  سانتی متر است.عرض این صندلی ها 40 سانتی متر است ، اما ابعاد صندلی های جدی متفاوتند ؛گاه با فاصله ای حدود 1.5 متر برای صندلی هایی که با عرض 75 سانتی متر طراحی می شوند.
صندلی ها را معمولا در ردیف های خطی یا به صورت منحنی می چینند.در برخی از تئاترها به صورت زاویه ای نیز چیده می شوند.با دقت در نحوه چیدن صندلی ها می توان شکل صحیح چیدمان را یافت اما در حالت کلی هرچه شعاع کوچکتر باشد بهتر است و تماشاچیان بیشتری می توانند رو به صحنه بنشینند، اما باید فضای کافی برای  مسیر رفت و آمد بین صندلی ها در نظر گرفته شود.
تئاترهای یک بالکنی نسبت به تئاترهای چند بالکنی ارجحیت دارند، چرا که هم از نظر نیروی کاری و هم از نظر طراحی محل خروجی ها ساده ترند و تماشاچیان در آن ها  احساس راحتی می کنند و مشکل دیگری که در تئاترهای چند بالکنی ایجاد می شود حبس صدا در باکس های بالکن هاست که اشکال عمده ای محسوب می شود.
طرح قسمت های پیش آمده بالکن طوری است که جلوی شعاع دید را سد نمی کند.حداکثر زاویه دید بالکن به صحنه 30 درجه انتخاب می شود.ارتفاع یک فرد در حالت نشسته 1 تا 1.2 متر است.در حالت کلی دید مطلوب بدون حرکت اما با حرکت جزئی چشم حدودا 30 درجه و با حرکات جزئی سر و چشم حدود 60 درجه خواهد بود.
 طول ردیف ها به ازای هر راهرو حداکثر 16 صندلی است و در حالتی که برای هر 4 راهرو ، یک در خروجی جانبی به عرض یک متر در نظر گرفته شود .به ازای هر راهرو 25 صندلی مجاز است و برای هر تماشاچی نشسته باید حداقل مساحتی برابر با نیم متر مربع در نظر گرفته شود.

سن ( صحنه نمایش )
در یک تئاتر تنها مسائلی از قبیل نوع آکوستیک و نحوه خطوط سایت نیست که اهمیت دارد؛اگرچه هریک از فضاها به نوبه خود مهم و در خور  توجه اند.
 صحنه نمایش ، قلب تئاتر است و مکانی است که مجموعه ای از فعالیت ها برای دستیابی به بازتابی حیاتی و تاثیرگذار در تجربیات کسانی که به تماشای تئاتر می آیند ، در آن صورت می گیرد. در حالت عادی ، عرض صحنه  دو برابر مدخل صحنه می باشد  و عمق صحنه از پرده ضد حریق ،3.4  عرض صحنه است.ارتفاع تا بالکن  زیر سقف و تا سطح زیرین آن باید بزرگتر  و یا حداقل مساوی ارتفاع متوسط جایگاه  حضار به اضافه ارتفاع مدخل صحنه انتخاب شود.
در هر طرف صحنه ،فضاهایی برای طراحی صحنه به ارتفاع 2.20 طراحی می شود؛این محل ها نسبت به صحنه دید دارند و دارای خروجی به طرف صحنه می باشد.وجود راهی برای فرار نیز ضرورت دارد.
عرض کریدور در سطح صحنه باید بیشتر و یا مساوی 2.20 باشد.اگر مساحت صحنه بدون در نظر گرفتن صحنه های کناری و پشت صحنه بزرگتر از 350 مترمربع باشد.عرض کریدورها به اندازه 150 میلی متر به ازای هر 50 مترمربع افزایش داده می شود.علاوه بر انواع آرایش فضایی که در طراحی تئاتر از نظر فرم نام برده شد ، صحنه ها نیز به نوبه خود بخش های مختلفی دارند. 

اتاق زیر سقف جهت سوار کردن دکور
محلی است در بالای صحنه جهت آویختن تجهیزات نور و صحنه ، بین تاق و سقف فاصله ای معادل 2.10 متر یا بیشتر در نظر گرفته می شود و تهویه کافی که 10 درصد از مساحت پشت صحنه را به خود اختصاص می دهد در بالای این تاق اجرا می شود.

فضای پشت محل نمایش
  • اتاق تعویض لباس :یکی از فضاهای کاربردی و اصلی سالن می باشد. در طراحی این فضا باید دقت شود که این فضا به عنوان یک فضای خصوصی به حساب می آید و باید تمامی حریم های آن به خصوص برای خانم ها حفظ شود .مقدار فضای لازم برای هر نفر 5 مترمربع و برای 6 نفر  با 8 کمد 45 متر مربع می باشد.نکته دیگر وجود انبار لباس است که برای این منظور 5.7 مترمربع در نظر گرفته می شود.
  • اتاق گریم: این فضا باید با سن در رابطه مستقیم بوده و عاری از صدا و دارای نور کافی باشد.محیطی که یک گریمور نیاز دارد تا بتواند به راحتی اطراف بازیگر حرکت کند و تمام کار خود را زیر نظر داشته باشد 2.28 مترمربع می باشد که برای کار 3 گریمور به طور همزمان کنار هم 6.72 مترمربع فضا تعریف می شود .همچنین وجود سرویس دستشویی در این فضا ضروری است.
  • اتاق نور و صدا : این فضا بین نورپرداز و صداپرداز  مشترک است و باید دید مستقیم به قسمت اجرا داشته باشد و معمولا در جانمایی این فضا ، آن را در قسمت پشت سالن در ارتفاع قرار می دهند.حداقل فضا برای نورپردازی با دستگاه پروژکتور  و 4 نورانداز ، 6 مترمربع و برای صدابردار با دستگاه تنظیم و ضبط صدا ، 5 مترمربع می باشد.همچنین پلکان های ارتباطی هم باید در نظر گرفت و لازم به ذکر است که وجود یک انبار به اندازه 12 مترمربع الزامیست.
  • اتاق کارگردان: در کنار سن قرار می گیرد تا کارگردان در هنگام ، به طور مستقیم به نحوی که دیده نشود با سن در ارتباط باشد.ابعاد آن 9 مترمربع می باشد.
  • اتاق گروه موسیقی :یکی از بخش های مهم کار تئاتر ، اجرای ملودی های منظم  در سکانس های مختلف است . به همین منظور بهتر است کار گروه موسیقی همراه با تئاتر پیش رود .به همین منظور فضایی برای گروه موسیقی در نظر گرفته می شود.فضای گروه موسیقی باید به صورتی چیدمان شود که سرپرست ، تمام گروه را زیر نظر داشته باشد و همچنین  در قسمت کم صدا قرار گیرد و باید فضایی برای نگهداری سازها به ابعاد 4 مترمربع در زمان طراحی در نظر گرفته شود.ابعاد مناسب برای گروه موسیقی 16 مترمربع است.
  • اتاق استراحت گروه : فضایی که گروه قبل از اجرا آن جا تمرکز و بعد از اجرا  ، آن جا استراحت می کند.فضای کافی برای 8 کاناپه و یک میز ، 6 مترمربع است.به عنوان مثال برای یک گروه 16 نفره  به 40 متر مربع فضا نیاز خواهیم داشت.
  • اتاق مطالعه: قسمتی که گروه در آن استقرار می یابد و ضمن خواندن سناریو (ps) با هم شروع به تمرین می کنند.مقدار فضای کافی برای مطالعه 20 نفر 41.87 متر مربع است.
  • اتاق مصاحبه : فضای لازم برای اتاق مصاحبه 16.2 متر مربع است که شامل یک میز و 10 صندلی می باشد.
دیواره آتش
این دیوار آتش در تمامی سالن های استاندارد تئاتر در دنیا و از جمله تالار وحدت وجود دارد.این دیواره آهنین از الزامات سالن تئاتر است تا در مواقع اضطرار و خطر و هنگام  تعطیلی ، مانند پرده ، پایین بیاید و حائل و حدفاصلی  باشد مابین  سن اجرا و و محوطه تماشاگران .اگر چنان چه حریقی رخ دهد این دیواره باعث مسدود شدن راه نفوذ و گسترش آتش می شود و تماشاگران فرصت خروج خواهند یافت.

بخش اداری
1-اتاق مدیریت: این اتاق از لحاظ استراتژیک باید در بهترین نقطه قرار گیرد .معمولا این فضا با اتاق جلسات ترکیب می شود که ابعاد مورد نظر آن 35 مترمربع است.
2- بخش حسابداری : فضای مورد نیاز برای این بخش ، 16 متر مربع برای خود اتاق و یک فضای 5 مترمربعی برای بایگانی ، همچنین یک فضا به مساحت 16 متر مربع برای مرکز کامپیوتر نیاز است.
3-اتاق آرشیو: فضای موردنیاز برای اتاق بایگانی که 15 فایل را در خود جا داده و 9 مترمربع  فضا برای مسئول اتاق اختصاص یافته باشد، 20 مترمربع در نظر گرفته می شود.

بخش خدماتی
1-موتورخانه : باید در قسمتی قرار گیرد که بتواند به تمام سالن سرویس دهد.ابعاد موردنظر برای این فضا 50 مترمربع است.
2- انبار مرکزی : به دلیل اینکه معمولا هر بخش به صورت مستقل به یک انبار نیاز دارد ، فضای بزرگی برای انبار مرکزی در نظر گرفته نمی شود مقدار ابعاد لازم 25 مترمربع است.
3-پارکینگ: برای ظرفیتی معادل 42 خودرو سبک ، به پارکینگی با مساحت 750 مترمربع نیاز است و اگر این قسمت در زیر ساختمان قرار گیرد فضای رمپ و تهویه مناسب هم در جدول محاسبه قرار خواهد گرفت.

موزه و گالری
یک طراحی داخلی موفق در موزه ترکیبی است از هنر و عملکرد صحیح اکنون سال های طلایی معماری موزه در دنیاست.کارهای معماری موزه ها در جهان با تفکر بیشتر و زورآزمایی فکر و اندیشه  انجام می گیرد.
موزه های جدید به نحوی طراحی می شوند که تعداد بازدید کننده بیشتری را بپذیرند و کشش بیشتری  را به سوی خود جلب کنند.
موزه همیشه مرکز فرهنگی و تحقیق بوده است ولی اکنون علاوه بر همه این ها مرکز گردهمایی ، یادگیری فرهنگی -هنری ، مرکز فروش اشیا ساخته یا چاپ شده توسط موزه ها و هم چنین شامل بوتیک ، آمفی تئاتر ، رستوران و به کارگیری بیشتر تکنولوژی صوت و تصویر است.بیشتر معماران برای نشان دادن قدرت خلاقانه خود علاقمند طراحی موزه هستند .



به این دلیل که در طراحی موزه امکان نوآوری و خلاقیت بیشتری نسبت به ساختمان های دیگر وجود دارد، ارزش هنری معماری آن ها نیز بیشتر است.در معماری جدید موزه ، حجم خارجی موزه اهمیت زیادی دارد و تنها کاربری داخل آن نیست  که مورد توجه قرار می گیرد و مردم نیز غیر از اشیا موزه ای ، به معماران آن و معماری داخلی آن هم توجه بیشتری پیدا کرده اند.

ساختمان موزه 
مکانی که موزه در آن واقع می شود اهمیت فراوان دارد و باید دارای امتیازات خاصی باشد ازجمله اینکه موزه باید در جایی از شهر قرار گیرد که دسترسی به آن برای همگان آسان باشد و از سوی دیگر به سبب خصلت فرهنگی آن بهتر است که در کنار کتابخانه ها ، مدارس، دانشگاه ها و سایر مراکز فرهنگی واقع شود تا افرادی که در موسسات یاد شده رفت و آمد دارند بتوانند از موزه نیز استفاده نمایند.
امروزه معمولا موزه در میان یک محوطه سرسبز و یا یک پارک احداث می شود.، زیرا درختان پارک با تصفیه هوای اطراف ، ایجاد رطوبت لازم ، مقابله با گرد و غبار و دود و سرو صدا ، به منزله حفاظ عمل می کنند.تاسیس موزه در محوطه سرسبز ، مزیت دیگری هم دارد. زیرا هنگامی که هوا مساعد باشد می توان بخشی از مجموعه را به محوطه خارج نیز منتقل کرد و به نمایش گذاشت که سبب جلب بازدید کننده بیشتر می شود.
 اما باید توجه داشت که تعداد درختان نباید زیاد از حد باشد به نحوی که سد بصری برای بازدید کننده ایجاد نماید مسلم است که نه تنها شکل ظاهری موزه بلکه تزئینات داخلی آن نیز باید با روش های معماری معمول در جامعه کاملا مطابقت داشته باشد و در عین حال ساختمان موزه باید در برگیرنده جنبه هایی از هنر و تاریخ جامعه نیز باشد زیرا با گرته برداری از معماری های نامانوس و نا متجانس ، موزه ای تاسیس می شود که یا با زندگی روزمره مردم کاملا مغایر است یا چنان مجلل و دور از واقعیات است  که مردم از آن روی گردان می شوند ، در حالی که از جمله اصول عدول ناپذیر موزه داری ، جلب بازدید کننده است .
از سوی دیگر نوع مواد ساختمانی موزه ها نیز باید کاملا موافق  با شرایط اقلیمی زیست بوم باشد.

بخش های موزه
در فضای داخل موزه ، وجود برخی از بخش ها الزامی است و برخی دیگر بستگی به نظر طراح دارد.

لابی و عناصر وابسته به آن
شامل تالار ورودی ، گیشه فروش بلیط ، فضای انتظار و نشیمن ، میز اطلاعات و فروش انتشارات ، عناصر خدمات عمومی مانند باجه های تلفن و اینترنت و صندوق پست ،دسترسی عمودی مانند رمپ ، پله و آسانسور است.

تالار ورودی 
درهای ورودی موزه ها باید طوری در طراحی لحاظ شوند که محافظت و کنترل آن برای نگهبانان به آسانی صورت گیرد .وضع مطلوب ، آن است که موزه فقط یک در ورودی  عمومی و اصلی داشته باشد و توسط چراغ یا علامت های دیگر کاملا مشخص باشد.این در باید به لابی موزه منتهی شود .
در ( یا درهای ) ورودی موزه باید به لحاظ تزئینات ساده و با سبک معماری بومی و معمول  در جامعه هماهنگ باشد.همچنین اندازه آن باید چنان باشد که در هر لحظه تعداد زیادی از بازدیدکنندگان بتوانند به آسانی از آن عبور کنند.

گیشه فروش بلیط 
گیشه فروش بلیط موزه باید در مکانی باشد که دید کافی به فضای خارج داشته باشد و در جایی باشد که فضای لازم برای صف مربوط به آن فراهم گردد و مردم در معابر عمومی تجمع نکرده و همچنین مانعی برای ورود و خروج مردم از موزه نباشند.
درب گیشه بهتر است به درون سالن انتظار بازشود ، ولی این درب نباید طوری باشد که با باز شدن آن درون گیشه ، در معرض دید قرار بگیرد سطح آن به ازای هر نفر باید حداقل 3 مترمربع باشد.

فضای انتظار و نشیمن 
این فضاها باید به گونه ای ساخته و تزئین شود که نظر مردم را جلب نموده و معرف نوع موزه باشد ، زیرا این اتاق ، نخستین بخش موزه است که بازدید کننده به آن وارد می شود .فضای ورودی نباید آن قدر وسیع باشد که بازدید کننده در آن جا احساس غریبی و گم شدن نماید و از سوی دیگر باید آن قدر وسعت داشته باشد که گروه های بازدید کننده  به راحتی در آن گرد آمده و آن جا به سوی تالارهای نمایش حرکت کنند .
این محوطه را نباید از میز و صندلی و دیگر وسایل انباشت ، فقط چند صندلی  یا یکی دو نیمکت کافی است و به عبارتی به ازای هر 100 نفر بازدید کننده باید 10 صندلی در نظر گرفت .نقشه دیواری راهنمای موزه نیز باید در این قسمت نصب شود.
جزوه های راهنمای موزه را نیز می توان بر روی میزهای کوچکی در این محل قرارداد. ساعت دیواری ، تلفن عمومی ، اینترنت و حتی صندوق پست نیز از وسایل ضروری این محوطه است.مطلوب ترین و مناسب ترین رابطه بین محوطه ورودی و تالارهای نمایش را می توان توسط دو  در به  دو طرف ساختمان که که تالارهای نمایش در آن واقع هستنذ ، برقرار کرد.وجود این دو در ، تردد در تالارها و نظارت بر آن ها را آسان می سازد .
در موزه هایی که ورود و خروج به وسیله دستگاه های الکترونیکی کنترل می شود ، تجهیزات مربوطه را می توان در محوطه ای که دو در اصلی تالارها از آن منشعب می شوند ، تعبیه نمود.

گالری ها یا تالارهای نمایش آثار
امروزه به هنگام احداث موزه ها سعی می شود که تالارهای نمایش منعطف باشند، بدین معنا که به نحوی ساخته شوند که بتوان در آن ها به آسانی تغییراتی ایجاد کرد و شکل و اندازه آن هارا در صورت نیاز تغییر داد ، هرچند که در این تغییرات چارچوب کلی اتاق ها ، ورودی و خروجی ها ،سیستم روشنایی و ابزارهای فنی دیگری هم چون دزدگیر ، تهویه و غیره تغییر نخواهد کرد.
برای انعطاف پذیربودن تالارهای نمایش می توان از دیوارها یا پانل های سبک که در یکدیگر قفل می شود استفاده کرد.
اما در بسیاری از موزه ها استفاده از پانل متداول نیست بلکه به همان روش سنتی تالارهای ثابت توجه می شود که در آن ها فقط اشیا ثابت  برای نمایش عرضه می گردند.
درب های ورودی تالار نباید متعدد باشد و همچنین تالار نباید به موازات یکدیگر ساخته شوند ، زیرا در این صورت  احتمال گم کردن راه برای بازدید  کننده زیاد می شود.در صورتی که چندتالار در دو طرف قراردارد توصیه می شود که یک راهرو در میانشان قرار گیرد تا بازدیدکنندگان  بتوانند از طریق آن به آسانی از یک تالار به تالار دیگر بروند.

ویترین 
اشیا در تالارهای نمایش موزه در داخل ویترین تنظیم می شوند ویترین ها نیز باید همانند تالارها منعطف و قابل تغییر باشند .
شکل و ترتیب ویترین ها که اغلب عمودی است ،بستگی به به احتیاجات موزه و نوع کاربری آن دارد  ولی گاه ماهیت اشیا و یا شکل و ابعاد  آن ها ایجاب می کند که در  ویترین های افقی سامان یابند.جنس شیشه ویترین  باید محکم و نشکن و شفاف باشد  و توسط ابزار و یراق لازم  نسبت به گرد و خاک و حشرات موذی  نفوذناپذیر باشد.
همچنین توجه به شکل ،طرح ،جنس زهواره ها ، رنگ و سهولت نظافت آن ها نیز ضروری است .
ارتفاع ویترین باید چنان باشد که بازدید کننده بدون خم شدن و نگریستن به پایین و یا بلندشدن بر نوک پنجه های پا و نگریستن به بالا بتواند به راحتی اشیا را مشاهده کند .بررسی های مختلف معماران داخلی نشان داده که ارتفاع مناسب برای اشیا در موزه ها بین 90 سانتی متر پایین تر و 30 سانتی متر بالاتز از سطح چشم هاست.

ترتیب قرارگیری اشیا
ترتیب اشیا به نمایش درآمده ،به خصوصیات اشیا نمایش و بازدیدکنندگان بستگی دارد.رابطه بازدیدکننده و شی به صورت زیر است:
هرچه نسبت بازدیدکنندگان به اشیا کمتر باشد ، امکان اینکه هر بازدید کننده بتواند آزادانه با شی موردنظر ارتباط برقرار کند بیشتر می شود.
در بازدید گروهی ، تماس نزدیک با شی در معرض نمایش بدون ایجاد مزاحمت برای سایر اعضا گروه ممکن نیست .بازدیدکنندگان باید به گونه ای گرداگرد شی قرار گیرند که فاصله همگی شان تا آن به یک اندازه باشند.

مراکز جنبی موزه ها

تالارهای نمایشگاهی موقت و سالن های سخنرانی
از الزامات موزه های امروزی می باشد که باید انعطاف پذیر بوده و متناسب با مقاصد مختلف قابل تغییر باشد.همچنیین باید از نظر تجهیزات ایمنی مجهز باشد.
بهتر است در نزدیکی  درب ورودی و منشعب از آن طراحی شود.

کتابخانه و مرکز نگهداری اسناد
از بخش های الزامی موزه است و ابعاد آن به موارد مختلفی چون کتاب ها و موادچاپی  ، وسعت موزه و حجم مجموعه آثار آن بستگی دارد.باید مسئله توسعه کتابخانه در آینده را در نظر گرفت ، زیرا ارتباط مستقیم با توسعه موزه دارد.

انبار و مخزن 
در تمامی موزه ها ایجاد مخزن و انبار ضروری است.انبار اشیا را می توان در زیرزمین یا طبقات فوقانی و یا در محوطه ای خارج از ساختمان قرارداد.انبار باید کاملا خشک و عاری از رطوبت باشد، نور کافی به آن بتابد و به بهترین نحو تهویه گردد.
وسعت انبار باید کافی باشد. در مورد اشیا امانی نیز اغلب از انبار یا مخزن استفاده می گردد بهتر است انبار اصلی دور از موتورخانه و کنتور اصلی برق و سایر ابزار الکتریکی باشد.

کارگاه 
در موزه وجود یک کارگاه مجهز به وسایل نجاری ، مکانیکی و برقی برای تعمیرات لازم و ضروری است، چون کارگاه ها اغلب سر و صدای زیادی تولید می کنند، توصیه می شود که آن ها را در مکان مناسبی  که نزدیک محل فضای نمایش موزه نباشد قرار داد و جهت پوشش دیوارهای آن هم از مواد آکوستیک استفاده شود.

آزمایشگاه
در موزه ها باید به تاسیس آزمایشگاه هایی که کار بازسازی ، ترمیم و حفاظت آثار را بر عهده می گیرند اقدام نمود ، که فعالیت آن ها بر حسب نوع موزه متفاوت بوده و به آزمایشگاه های فیزیک ، شیمی و غیره تقسیم می شوند.
از ویژگی های آزمایشگاه می توان به نور کافی ، عاری بودن از رطوبت ، سیستم تهویه مناسب ، وسایل ایمنی ضد سرقت و ضد حریق اشاره کرد و محل آن باید در جایی از موزه باشد که به داخل و خارج از موزه به راحتی راه داشته باشد تا از نظر حمل و نقل اشیا اشکالی به وجود نیاورد.

کافه تریا
در نظر گرفتن فضایی به عنوان تریا برای موزه بسیار مفید و حتی ضروری است .چون این مکان غیر رسمی محلی برای تجمع جوانان و بازدیدکنندگان  و بحث و گفت و گو می باشد.
علاوه بر این فضای استراحتی ایجاد می کند که موجب می شود تا بازدیدکنندگان پپس از تجدید قوا به بازدید خود ادامه دهند.بهتر است  تریا توسط یک درب به محوطه خارج موزه متصل باشد هم چنین وجود پنجره هایی که به خارج دید داشته باشد و نیز وجود رختکن ، دستشویی ، تلفن عمومی ، جعبه کمک های اولیه و صندوق پست در کنار این فضا ضروری است.

بخش اداری 
سایت اداری شامل بخش های زیر می شود اتاق کنفرانس ، اتاق ریاست ، دفاتر کار ، بایگانی ، آبدارخانه ، سروس های بهداشتی ، محل انتظار ارباب رجوع و منشی .
ابعاد این قسمت ها بستگی به وسعت میزان فعالیت و تعداد کارکنان موزه دارد و باید تا حد امکان سعی شود سروصدا به این قسمت نفوذ نکن .
این واحد باید توسط یک درب منشعب از محوطه  ورودی با موزه مرتبط باشدو همچنین دارای یک در ورودی مخصوص به خود باشد ، زیرا ساعات کار کارکنان موزه با ساعات بازدید از موزه متفاوت است.همچنین در صورت امکان ، پارکینگ مخصوص کارکنان مقابل همین در تعبیه شود.

مسیرهای حرکتی
تالارهای نمایش باید به نحوی ساخته شوند که بازدید کنندگان بتوانند در آن ها به راحتی گردش نمایند و اشیا را از تمام جوانب تماشا کنند، لذا ایجاد مسیر و یا راه یک طرفه در تالار نمایش صحیح نیست .بهترین روش ایجاد فضای باز در تالارهای نمایش است تا بازدید کننده از بین این فضاها عبور کند و بتواند به دلخواه از هر قسمت تالار به قسمت دیگر رفته پس از بازدید حتی قسمتی از مجموعه آثار ، و نه لزوما کل آن ها ، از تالار موزه خارج شوند .
رنگ و جنس دیوار و کفپوش در تالارهای نمایش موزه بسیار اهمیت دارد .در گذشته رنگ سفید را برای دیوارها انتخاب می کردند، زیرا معتقد بودند که اشیا در برابر رنگ سفید ماهیت خود را بهتر نشان می دهند.
ولی امروزه کارشناسان عقیده دارند  ، آثار در برابر رنگ سفید تیره تر جلوه می کنند ، بنابراین  رنگ هایی برای دیوار انتخاب می شوند که اشیا در برابر آن ها رنگ واقعی خود را نشان می دهند.برای مقابله با یکنواختی  تالارها می توان از رنگ های کم رنگ تر در نقاطی که نور کمتر است استفاده کرد و یا دیواری که نور بر آن مستقیم می تابد را اندکی  پر رنگ تر نمود جنس دیوارهای موزه  نیز باید با شرایط ساختمان بومی و اقلیمی مطابق باشد.
انتخاب کفپوش مناسب نیز از نکات قابل توجه در معماری موزه  است، زیرا بازدید کننده تمام مدت در حال حرکت است .
به طور کلی در طراحی مسیرهای حرکتی رعایت دو مورد زیر ضروری است:
الف - اجتناب از محدودیت های با وقفه
ب - اجتناب از اختلاف سطوح زیاد

آسانسور و بالابر
موزه های مجهز ، نیازمند دو نوع بالابرند:
الف - برای بازدید کنندگان ؛که در ورودی موزه و در دسترس همگان است و باید از امنیت کافی برخوردار بوده و بتواند صندلی چرخدار معلولین را نیز در خود جای دهد.
ب - برای حمل بار و خدمات اداری ؛ در غقب ساختمان قرار می گیرد
چنان چه  موزه فاقد آسانسور باشد برای خدمات ویژه معلولین  باید حداقل یک سطح شیب دار در سمت ورودی موزه در نظر گرفت.

تنظیم شرایط محیطی

گرمایش و سرمایش  و تهویه
در موزه ، رادیاتورهای مولد هوا باید در نقاطی نصب شوند که فضای مفید موزه را اشغال نکنند، و همچنین اشیا نباید مستقیما در معرض  هوای سرد یا گرم قرار گیرند .در ایران  به دلیل شرایط اقلیمی متفاوت ، فن کویل از سایر سیستم ها مناسب تر است .همچنین با تعبیه دریچه تهویه هوا در سقف و نیز وجود پاسیو ، می توان ساختمان موزه را به آسانی تهویه نمود.

دما و رطوبت
رطوبت ، دما و نور باعث فرسایش اشیا می گردند ،دمای 15 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 60 درصد برای اکثر نمایشگاه ها مناسب است.رطوبت نسبی نباید کم و زیاد گردد ؛ این مسئله  با اشیا نمایش ارتباط مستقیمی دارد ، ولی در کل رطوبت نسبی 50 تا 60 درصد توصیه می شود.

تجهیزات فنی و تاسیسات
کنتور اصلی و فیوزهای مختلف باید همواره در مکانی محفوظ و دور از دسترس بازدید کننده باشند و نیز تعبیه  یک سیستم برق اضطراری  با ولتاژ ضروری است.همگی این سیستم ها در شب باید به اتاق سرنگهبان متصل باشند ، زیرا به منظور ایمنی و کنترل موزه ، هیچگاه  نباید تالارهای نمایش ، راهروها ، پله ها ،ورودی  موزه و درهای خروج اضطراری  در تاریکی مطلق قرار بگیرند.

حفاظت و امنیت موزه

مقابله با سرقت
در کلیه موزه ها وجود آژیر خطر که در قسمت های مختلف موزه نصب شود و به اتاق نگهبانی و نزدیکترین پست کلانتری نیز متصل باشد ضروری است.سیستم اعلان خطر باید به گونه ای باشد که هنگام نواختن ، تمامدرهای داخلی و خارجی موزه به طور خودکار بسته شوند.
در موزه های بزرگ ، حفاظت از مجموعه را چشم های الکترونیکی به عهده دارند که تمام وقت رفت و آمدهای داخل تالارها و سایر نقاط موزه را به تلویزیون های مداربسته در اتاق نگهبانی منتقل می سازند.چراغ های گردان نیز از روش های معمول دیگر است که به طور خودکار مکان و زمان بازرسی را ثبت و نتایج را به اتاق نگهبانی گزارش می نمایند.
برای اشیایی  که در ویترین نگهداری می شوند روش معمول آن است که شیشه ویترین ها را در هنگام تعطیلی موزه به وسیله صفحات  فلزی  که در اوقات روز در دیوارها پنهان می شوند پوشاند و در حقیقت  ویترین داخل یک محفظه محکم فلزی  قرار می گیرد. 

مقابله با آتش سوزی
آمادگی مقابله با آتش سوزی در موزه ها امری حیاتی است ، برای این منظور ابتدا باید در معماری و معماری داخلی موزه از موادی استفاده کرد که قابلیت اشتعال آن ها حداقل ممکن باشد و در مواردی  که استفاده از مواد قابل اشتعال اجتناب ناپذیر است مانند چوب ،باید آن هارا با آخرین نوع عایق های موجود اندود.
به طور کلی باید اسکلت ساختمان حداقل 2 ساعت در مقابل آتش مقاومت داشته باشد .رعایت ضوابط ایمنی در سیم کشی برق موزه نیز از وقوع آتش سوزی می کاهد.زنگ های خطر آتش سوزی در نقاط مختلف موزه نصب می شوند.
در جوارتمام درب های داخلی ساختمان و درب هایی که قسمت های مختلف موزه را به یکدیگر متصل می کنند باید درب های فلزی نصب شوندتا در صورت تولید دود  یا بالارفتن درجه حرارت داخلی تالار از حد مشخض  به نحو خودکار روی درب های ااصلی قرار گرفته و از گسترش  اتش و دود جلوگیری نمایند.چنانچه در موزه جریان گردش هوا و تهویه توسط کانال های مختلف صورت می گیرد باید ترتیبی اتخاذ شود که در هنگام بروز حوادث صفحات فلزی کانال ها را نیز بپوشانند تا حریق از راه کانال ها به قسمت های دیگر  گسترش نیابد .
وسایل دستی اطفا حریق که امروزه در تمام اماکن عمومی متداول هستند ، باید محتوی گازهایی از نوع دی اکسید کربن باشند تا موجب آسیب رسیدن به مجموعه موزه نگردند.

نور در موزه 

نور طبیعی 
نور طبیعی از عناصر اصلی موزه هاست و باعث صرفه جویی در نیروی  برق می گرددنور موردنیاز را می توان از سقف تالار و از طریق نورگیرهای سقفی آن تامین کرد، چنان چه  نتوان از نور سقفی استفاده کرد می توان به نصب پنجره ثابت یا بازشو اقدام نمود تا بازدیدکنندگان بتوانند بیرون موزه را ببینند.
در مورد تعبیه پنجره نظریات مخالف و موافق ابراز شده است .
محققان معتقدند که استفاده از نور طبیعی از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه است و از طرفی نور طبیعی ، اشیا سفالی و گلی باستانی را که با بهره گیری از گرمای خورشید ساخته شده اند ف واضح تر نشان می دهد.
مخالفان نصب پنجره در تالارهای نمایش می گویند که پنجره از لحاظ ایمنی مشکل افرین استف به خصوص اگر در سطح پایین نصب شده باشد.همچنین معتقدند که ویترین  ها را نمی توان در دیوار مقابل پنجره ها قرار داد، زیرا اگر اشیا داخل ویترین نور رامنعکس کنند با تابش آفتاب تداخل کرده ، مانع دیدن دیگر اشیا می شوند.
باید توجه داشت که پنجره طوری تعبیه نشود که توجه بازدید کننده را چنان به فضای خارج جلب کند که از توجه به مجموعه منحرف گردد مهم ترین حس نورپردازی با نور روز ، صرفه جویی درهزینه است.



نور مصنوعی
نور خورشید برای روشنایی موزه به تنهایی کافی نیست ، یک چراغ ثابت و پر قدرت در سقف هر تالار ضروری است و به منظور بهره گیری از وسایل نمایشگاهی متحرک - مانند پانل ویترین -وجود چند چراغ متحرک  در تالارهای نمایشی کاملا ضروری است .
چراغ های کوچک درو ویترین ،چراغ های متمرکز بر اشیا و نورافکن ها به منظور روشن تر ساختن اشیا هم مورد نیازند.هریک از این چراغ ها باید دارای کلید مخصوص به خود بوده  کاملا مستقل باشند و به هنگام استفاده  از آن ها باید چراغ های سقفی خاموش شوند تا تداخلی ایجاد نگردد.
کلیه چراغ های موزه باید به کنتور اصلی ، واقع  در بخش فنی یا نگهبانی متصل باشد تا در هنگام  تعطیلی موزه و یا در مواقع ضروری  بتوان از طریق کنتور اصلی تمام یا تعدادی از چراغ ها را خاموش کرد. در تمامی قسمت های موزه (مانند قسمت های خارجی ، سالن سخنرانی ،راهروها و زیرزمین ) ترجیحا بهتر است که از چراغ های مهتابی استفاده کرد  زیرا این چراغ ها بسیار مقرون به صرفه هستند ، ولی به علت دارا بودن اشعه ی ماورا بنفش گاه برای اشیا مضرند لذا طراح موزه باید به کمک عایق و فیلتر مناسب بخش مضر اشعه را جذب کند.
فیلتر جاذب UV با سطح رنگی اکسید تیتانیوم مقدار اشعه ماورابنفش را کاهش می دهد .لامپ فلورسنت  نوع فیلیپس 37 دارای درصد بسیار کمی اشعه ماورا بنفش است که احتیاج به فیلتر ندارد.
از دیگر کارکردهای نورپردازی در گالری ها تامین روشنایی لازم برای گردش در فضای گالری و نیز محل های نمایش می باشد.به طور کلی گالری ها باید با نورپردازی مستقیم ریلی روشن شوند انعطاف پذیری نورپردازی ریلی ، بی بدیل است این سیستم امکان تغییر سریع نورپردازی برای روشنی بخشیدن به آثار هنری جدید را میسر می سازد.
چراغ های ریلی باید موازی با تمام سطوح نمایشی (دیوارها)نصب شوند و به اندازه کافی  از سطح فاصله داشته باشند تا بتوانند نور را با زاویه 30 درجه نسبت به افق ، به اثر آویزان شده در ارتفاع دید چشم بتابانند. نورپردازی گالری هایی که در زمینه هنرهای حجمی فعالیت می کنند به همان صورت است ولی در عین حال به کاربردن نورپردازی های اضافه یا روش های دیگر برای افزودن نور تاکیدی به جا و مناسب خواهد بود.
غالبا باید در نورپردازی های ریلی از لامپ های هالوژن استفاده شود تا خطر رنگ پریدگی آثار هنری در تابیده شدن نور کاهش یابد.نورپردازی محیطی گزینه با اهمیتی در نورپردازی گالری ها محسوب می شود.استفاده از چراغ های دیواری و لوسترها  برای گردش و امنیت در گالری  و جذب نگاه ها بدون ایجاد خیرگی جهت تامین نور حداقل محیطی ، مفید می باشد هرچند در برخی از گالری ها از این امر غفلت می کنند.
در گالری ها بهتر است ترتیبی اتخاذ شود که بازدیدکنندگان به تدریج از میزان روشنایی زیاد به میزان کم برسند .زیرا چشم انسان می تواند بدون کمترین اشکالی خود را با نورهای مختلف وفق دهد.

فلاش الکتریکی 
بررسی ها نشان داده است که فلاش الکتریکی بهترین منبع روشنایی برای عکاسی در موزه است.در این رابطه ایکام راهنمایی هایی را برای استفاده از فلاش الکتریکی ارائه داده است.
  • حداکثر از دو منبع فلاش استفاده شود
  • مجموع انرژی حاصل از هردو فلاش نباید از 3 متر کمتر باشد.
  • منبع فلاش باید با یک فیلتر نقطه ای که قادر است تمام طول موج های کوتاه تر از 380 نانومتر را جذب کند ،پوشانده شود.
  • از فلاش باید کمتر از 1 دقیقه استفاده گردد
  • تاثیر پرتوهای نور بر اشیا موزه 
  • طبق مطالعات انجام شده پرتو IR ( مادون قرمز ) به واسطه عکس العمل شیمیایی و بالابردن درجه حرارت برای اشیا موزه مضر است.پرتوهای  UV (ماورابنفش) هم دارای طول موج کوتاه و انرژی زیاد است.اثر فوتوشیمیایی زیادی دارد که باعث فرسودگی مواد آلی می شود.
از نتیجه گیری تحقیقاتی کحه پیرامون فرسودگی بر اثر پرتو نور و انرژی انجام گرفته ،چنین برمی آید که موارد زیر در این مسئله دخیل و موثرند.
1-حساسیت مواد  در مقابل نور
2-شدت پرتوهای ساطع شده
3-بی حفاظ بودن قسمت اشیا
4-فعالیت شیمیایی ناشی از وجود طیف های موجود در پرتوهای نور با طول موج های مختلف
مسئله فرسودگی مواد به وسیله پرتوهای نور بستگی به مقاومت ذاتی مواد،انرژِی ساطع شده از منبع نور و تاثیرپذیری  مواد از نور دارد.به عبارت کلی می توان گفت مواد غیرارگانیک مثل فلز،سنگ ،سرامیک و غیره حساسیت کمی دارند،اما نمونه های دیگر به نور حساس تر هستند.
نقاشی ها( اعم از آبرنگ یا رنگ روغن )
پرتو نور باعث کمرنگ شدن نقاشی های آبرنگ با ضخامت کم لایه  پیگمان (رنگدانه)می شود ؛در نقاشی رنگ روغن ،اکسیداسیون لایه روغن محافظ ( ورنی )به رنگ روغن صدمه می زند و اگر این روند ادامه یابد ، اثر دچار ترک خوردگی و تخریب می شود.
انواع پارچه
بیشتر پارچه ها به نور حساسند تاثیر نور و الیاف پارچه باعث خشکی و در نهایت رنگ پریدگی پارچه می شود.
کاغذ
مواد خام طبیعی موجود در کاغذ بر اثر نور تجزیه و اسیدی شده ونهایتا کاغذ به تدریج ترد ،خشک و پودر می شود.
چوب
به نور حساس نیست ولی از آن جا که نور در درجه حرارت محیط دخیل است.با ایجاد نوسان در درجه حرارت ،باعث خشکی و ازشکل افتادگی چوب می شود.