درب و پنجره

درب چیست؟
به طور کلی (درب) به جزئی از ساختمان گفته می شود که با باز و بسته شدن ، فضاهای مختلف خارجی و داخلی را به یکدیگر مرتبط و یا مجزا می نمایند و امکان دسترسی و در بعضی موارد عبور نور و تبادل هوا را ممکن یا نا ممکن می نمایند، لذا در را می توان دیوار موقتی خواند که در درگاهی قرار می گیرد و آن را می توان برای ایجاد دسترسی ، باز کرد و برای حفظ حریم خصوصی و ایمنی بست.
خصوصیات درب
وظیفه ی اولیه ی در ، ایجاد امکان دسترسی است و وظیفه ی ثانویه آن به عنوان بخشی از دیوار بر حسب مکان و موقعیت آن عبارتست از:
- مقاومت پایداری:
 درب به هر صورتی که باشد باید از مقاومت کافی برای تحمل وزن خود و ضربات و آسیبهای ناشی از استفاده نادرست برخوردار باشد و برای باز و بسته شدن آسان و کامل از پایداری کافی شکلی برخوردار باشد.
- حفظ حریم خصوصی و ایمنی: 
درب باید به اندازه ی دیوار اطراف خود حریم خصوصی داخلی را تامین نماید و به کمک سایر اجزای خود ( چهار چوب ، قفل ، لولا) ایمنی لازم را فراهم آورد.
- عایق حرارتی و صوتی: 
میزان عایق بندی درب ، در برابر حرارت و صوت بستگی به محل استفاده از آن دارد لیکن باید بتواند آسایش لازم را فراهم نماید.
- حفظ محیط از باد و باران:
 درب هایی که با خارج از ساختمان در ارتباط هستند باید بتوانند محیط داخل را از نفوذ باد و باران حفظ نمایند.
تعاریف و ساختمان درب
برای شناسایی و همچنین طراحی و ساخت درب یا پنجره باید اجزا و قسمت های مختلف آن را فرا گرفت.



لنگه:
قسمتی از درب یا پنجره است که در چهار چوب قرار می گیرد ، و معمولا متحرک است.
قاب:
قاب همان چهارچوب است ، و وسیله ای است که لنگه درب یا پنجره ( اعم از ثابت یا بازشو ) در آن قرار می گیرد.
آستانه:
آستانه قسمت پایینی قاب درب است.آستانه به ویژه برای درهای ورودی و سرویس ها پیش بینی می شود.
کتیبه:
کتیبه قسمتی از درب یا پنجره است که در قسمت بالایی در قرار می گیرد و ممکن است بازشو یا ثابت باشد.
وادار:
 تقسیم کننده ی لنگه در یا پنجره به دو یا چند قسمت را وادار یا قید می گویند. وادار به منظور تقسیم ابعاد در و یا کوچک کردن ابعاد شیشه یا زیبایی پیش بینی شده است.
بائو:
وادار عمودی طرفین درب یا پنجره که قفل و لولا نیز به آن متصل و یا درون آن قرار می گیرد را بائو می نامند.
قید های فوقانی و تحتانی:
وادار های بالا و پایین در را قیدهای فوقانی و تحتانی می نامند.
تنکه:
قسمت صفحه مانندی از درب که ما بین دو وادار قرار گیرد را تنکه می نامند . 
پاخور:
یال پایینی لنگه در که معمولا پهن تر از یال های جانبی بوده و به منظور جلوگیری از صدمه دیدن درب از ضربه پیش بینی می شود.
شیشه خور:
شیشه خور قسمتی از یالهای درب است که شیشه بر روی آن تکیه می کند .بنابراین، دارای جزئیات مناسب برای نصب شیشه است.
دماغه:
قسمتی از لنگه درب یا پنجره که روی نمای قاب قرار می گیرد و بالعکس ، قسمتی از قاب که در نما روی لنگه در قرار می گیرد را دماغه می نامند .دماغه به منظور جلوگیری از نفوذ هوا به داخل و همچین حرکتی بیش از اندازه لنگه در پیش بینی می شود.
زهواره:
قسمتی از درب که به منظور زینت یا درزگیری و یا سهولت نصب شیشه همانند بر روی درب یا پنجره نصب می شود.
یراق:
یراق قسمتی از لوازم درب است که به منظور باز و بسته شدن و قفل کردن در مانند لولا، دستگیره، شیب بند و ......... به کار می رود.
انواع درب
درب ها انواع مختلفی دارند و بر حسب کارکرد مورد نیاز نوع به خصوصی از درب را انتخاب و به کار می بریم.
درب ها بر حسب شرایط زیر دارای انواع مختلفی هستند:
- محل قرار گیری و موقعیت
- تعداد لنگه
- جهت بازشو
- مصالح
- طریقه باز وبسته شدن
- نحوه ی ساخت و مشخصات ظاهری
- ابعاد و اندازه
- مشخصات ویژه محل قرار گیری و موقعیت در:
بر حسب محل و موقعیت قرارگیری باید خصوصیات متفاوتی را برای درها قائل شد.در این گروه بندی درب ها را به چند دسته ی زیر تقسیم می نمایند.
درب های خارجی:
مانند درب ورودی ساختمان ها که از نظر مقاومت در برابر شرایط جوی و حفظ امنیت داخلی باید از استحکام لازم برخوردار باشد.
درب های داخلی:
این نوع درب ها ارتباط ما بین فضاهای مختلف ساختمان را تامین می نماید .در مورد آن گروه از درب های داخلی که در جوار فضاهای سرویسی و یا به هر صورت مرطوب قرار دارند، بهتر است پیش بینی های لازم به منظور جلوگیری از پوسیدگی و فرسوده شدن زودرس آن ها به عمل آید. 
از جمله درب های داخلی می توان از در کمد ها نام برد که از سادگی بیشتری برخوردارند.
تعداد لنگه:
درب ها از نظر تعداد لنگه نیز تقسیم می شوند.لنگه دوم درب های دو لنگه ای معمولا در مواقعی که نیاز به پهنای بیشتری برای ورود (مثلا وارد کردن اثاثیه حجیم و بزرگ) باشد، مورد استفاده قرار می گیرد.
جهت باز شو:
درب های یک لنگه از نظر محل قرار گیری لولا به ( درب های راست) ( با دست راست به خارج باز می شوند) و درب های چپ ( با دست چپ به خارج باز می شوند) تقسیم میشوند .معمولا بازشو درب ها به طرف داخل است به جز محل هایی که از 20 نفر بیشتر جمعیت داشته باشد، که در این صورت به طرف خارج باز می شود.
مصالح مورد استفاده ی درب ها:
درب ها بر حسب محل به کار گیری و استحکام مورد نیاز با مصالح متفاوتی ساخته می شوند .ذیلا رایج ترین انواع درها ذکر می گردد:
درب های چوبی:
که معمولا برای فضاهای داخلی مورد استفاده قرار می گیرند.
درب های فولادی:
درب های فولادی با توجه به استحکام معمولا به عنوان درب های خارجی و ورودی ساختمان ها مورد استفاده دارند.
درب های آلمینیومی:
این نوع درب ها با توجه به مقاومت زیادی که در برابر رطوبت دارند ، معمولا در فضا های مرطوب مورد مصرف دارند.
درب های شیشه ای:
این نوع درب ها که از شیشه های ضخیم و آبدیده ساخته شده اند ، معمولا در فضاهای تجاری و اداری و در مکان هایی که حفظ محرمیت داخلی مورد نظر نباشد ، پیش بینی می شوند.
درب های پلاستیکی:
این نوع مصالح که به تازگی وارد صنعت ساختمان شده است ، به سرعت جای مصالح مختلف را پر می کند .درب های ساخته شده از مقاطع P.V.C خصوصا در مکان های مرطوب پیشنهاد می شوند.
طریقه باز و بسته شدن:
درب های خانگی عموما دارای یک لنگه لولا شده هستند که برای راحتی عبور و مرور افراد تنها به یک طرف باز می شوند .لیکن انواع درب های دیگری نیز وجود دارند که ذیلا رایج ترین انواع آن ها تقسیم بندی شده اند.
درب های با لولای کنار:
معمول ترین نوع درب ها است.
درب های با لولای محوری:
درب ساختمان های معمولی رایج نیست.
درب های با لولای دو طرفه:
به منظور سهولت درب خارج و داخل شدن در فضاهایی که از رفت و آمد بالایی برخوردارند از لولاهای فنری دو طرفه استفاده می نمایند . درب های با لولای دو طرفه را معمولا در فضاهای عمومی پیش بینی می نمایند.
درب های کشویی:
به منظور جلوگیری از به هدر رفتن فضایی که برای باز و بسته شدن درب مورد نیاز است ، درب های کشویی پیشنهاد می شوند، این نوع درب ها را به علت سختی استفاده خصوصا درمواقع اضطراری در مکان های عمومی مورد استفاده قرار نمی دهند.در کارگاه های صنعتی و کارخانه ها استفاده از درب های کشویی رایج تر است.
درب های آکاردئونی:
این نوع درب ها که باز هم به منظور جلوگیری از به هدر رفتن فضا ها خصوصا در مورد بازشوهای بزرگ پیش بینی می شوند.این درب ها برای مکان های صنعتی و گاراژها مورد استفاده قرار می گیرند و با لولای کناری و یا میانی طراحی می گردند،.
درب های گردان:
درب های گردان در مکان های با رفت و آمد زیاد مانند هتل ها و برای جلوگیری ازتلفات حرارتی پیش بینی می گردند.
نحوه ساخت و مشخصات ظاهری:
مشخصات ظاهری و نحوه ی ساخت درب ها نیز آن ها را از یکدیگر متمایز می نماید:
- درب های یک یا چند تیکه ای
- درب های دارای شیشه خور یا در های بدون شیشه خور
 - درب های ابزار خورده یا درهای ساده
- درب های چوبی رنگ شده یا دارای نقش چوب
و انواع دیگری از درب ها که هر یک از نقطه ی نظر نحوه ی ساخت و مشخصات ظاهری ممکن است با یک دیگر متفاوت باشند.
ابعاد و اندازه درب ها:
عرض درب، بستگی به حجم فضا یا محیطی که به وسیله ی آن محدود می شود و عوامل و تعداد افرادی که از آن عبور می کنند، دارد .عرض درب های داخلی ساختمان های مسکونی یا اداری معمولا ما بین حداقل 60 تا 90 سانتیمتر انتخاب می شود.درب های ورودی ساختمان به علت ورود و خروج اثاثیه یا جمعیت زیاد معمولا دو لنگه انتخاب می شود که لنگه فرعی معمولا در خانه های مسکونی باریک تر از لنگه اصلی انتخاب می شود.ارتفاع درب ها را معمولا 10/2 متر انتخاب می نمایند. درب های کارگاه ها و کارخانه ها و یا گاراژها برحسب ارتفاع مورد نیاز طراحی می گردند .برای ورودی کارخانه ها دربی متناسب با ماشین آلات و تولیدات کارخانه در نظر گرفته می شود .برای پارکینگ اتومبیل عرض در متناسب با نوع و تعداد رفت و آمد خودروهایی که از آن عبور می کنند ، مشخص می گردد.در صنعت درود گری عرض درب ها به جهت سهولت ساخت و نصب به صورت استاندارد در آمده است با مطالعه ی اندازه های انسان و عملکرد وی عرض لازم برای عبور مشخص می شود .لذا عرض آزاد برای عبور یک نفر از 60 سانتیمتر کمتر انتخاب نمی شود و برای یک اتاق خواب متوسط عرض درب ما بین 75 تا 85 سانتیمتر متغیر است. عرض بعضی از درب ها بستگی به لوازمی دارد که می باید از آن عبور کند.مانند درب آشپزخانه که محل عبور یخچال یا اجاق گاز است . برای سالن ناهار خوری و پذیرایی عرض درب متناسب با وسعت سالن و اندازه و ابعاد مبلمان و همچنین نظر طراح است. لذا عرض درب این اتاق ها از 80 یا 90 سانتیمتر کمتر نیست.
درب های صاف:
درب ساختمان های جدید از سطوح صاف و عاری از قسمت های ابزار خورده که محل تجمع گرد و غبار خواهند شد بیشتر استفاده می شود . به همین دلیل درب های صاف رایج ترین نوع مورد مصرف می باشند.



درب های صاف اسکلتی:
لنگه درب های صاف اکثرا به صورت تو پر ساخته نمی شوند، بلکه ما بین چارچوب داخلی درب ( بائوها در طرفین و قید ها ی فوقانی و تحتانی) چارتراش های باریکی ( قید های فرعی) قرار می گیرند و به بائوها محکم می شوند.نقش ها جلوگیری از تاب خوردن و تغییر شکل لنگه در خواهد بود.به علاوه اینکه باعث سبک تر شدن درب نیز هستند.کلیه اعضای اسکلت درب به کمک اتصال کام و زبانه و چسب به یک دیگر متصل می شوند . سپس روی اسکلت را به کمک تخته های چند لایه یا فیبر می پوشانند. قید های فرعی و چارچوب چسب خورده و تخته را به آن می چسبانند و به کمک پرس مخصوص این عمل تکمیل می شود .هرچه تعداد قیدهای فرعی بیشتر باشد، مقاومت درب نیز افزایش میابد.
درب های صاف شبکه ای:
در ساخت این گونه درب ها به جای قرار دادن قیدهای فرعی از یک شبکه چوبی استفاده می شود.
درب های صاف توپر:
روکش های تخت چندلایی و یا نئوپان بر روی درب های صاف شبکه ای یا اسکلتی همیشه به حالت (تخت) باقی نمی مانند و موجهای سطح روکش به ویژه زمانی که درب با رنگ براق پوشانده شود، کاملا نمایان است. درب  صاف با هسته ی یکپارچه ی چوبی ، تخت نئوپان یا نوار های تخته ای فشرده، در سنگینی است که از آن می توان برای ساختمان های عمومی یا دیگر ساختمان های پر رفت و آمد استفاده کرد.خصوصیات عایق بندی صوتی و حرارتی این درب بهتر از درب های صاف شبکه ای یا اسکلتی است.درب توپر که از چارتراشهای چوبی چسبیده به هم تشکیل شده است که با روکش تخته چندلایی پوشیده شده اند.هسته ی میانی این درب ها را از تخته نئوپان ، پشم معدنی فشرده یا تخته های گچی که با یک چارچوب سبک احاطه می شود و بر روی آن ها روکش چوبی یا تخته چندلایه نصب می شود، می توان در نظر گرفت .این نوع درب ها از سایر انواع آن سنگین تر و بسیار گرانترند.
درب های تنکه ای:
به منظور ایجاد تنوع و زیبایی بر روی سطح درب ها، به وسیله بائوها و وادارها ، قابهایی به وجود می آورند و داخل آن ها را به وسیله تخته های چوبی یا شیشه پر می نمایند.درب های تنکه ای بسیار متنوع هستند .نمونه های مختلفی از این گونه درب ها را نمایش می دهد.چون درب تنها از یک طرف لولا شده است ، تمایل دارد که در سمت دیگر خود را بیندازد. برای جلوگیری از این مسئله باید وادارها و بائوها را کاملا به یک دیگر متصل کرد . به این منظور دو نوع اتصال (کام و زبانه) و استفاده از (میخ چوبی) به کار می رود.
درب های فلزی 
معمولا درب های بزرگ ورودی را به کمک پروفیل های مناسب فولادی و ورق می سازند .به طور کلی اجزای درب های فلزی به دو قسمت زیر تقسیم می شوند:
قاب و وادار:
که برابر نقش سازه ای داشته و وزن درب را تحمل می کند . لولا ها به این قسمت از درب های فلزی متصل می گردند . این قسمت معمولا از پروفیل های مختلف با اشکال مخصوص ساخته می شود.چند نمونه پروفیل را که می توانند به عنوان به عنوان قاب درب های فلزی به کار می روند نمایش می دهد.به تصویر آن ها کاملا دقت کنید.ابعاد و اندازه ها به ترتیب مخصوصی انتخاب شده اند تا اتصل مناسب آن ها با یک دیگر ممکن شود . محل های تقاطع را معمولا با زاویه ی45 درجه بریده و به یکدیگر جوش می دهند .خاطر نشان می سازد که به علت امکان زنگ زدن درب های فولادی بعد از جوشکاری باید کاملا با رنگ ضد زنگ رنگ آمیزی شوند.
پر کننده ها:
که می توان از مصالح متنوعی از جمله ورقه های فولادی ، تورهای فلزی و یا شیشه انتخاب شوند.
چارچوب درب:
چارچوب به قابی گفته می شود که داخل درگاهی قرار می گیرد و درب به آن لولا و بر روی آن بسته می شود.چارچوب به خودی خود از مقاومت کافی برای تحمل وزن در بایستی برخوردار باشد .چارچوب را می توان از چوب، فلز یا انواع پلاستیک ساخت.
چارچوب فلزی:
 امروزه چارچوبهای فلزی به علت سبکی، ارزانی و سرعت نصب بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند.برای نصب چارچوب باید نکات زیر را در نظر داشت:
- قبل از نصب چارچوب ها باید از قائم بودن زوایای آن ها اطمینان حاصل شود.
- به منظور ایجاد استقامت برای تحمل ضربه ی درب ، چهارچوب باید محکم در دیوار مهار شود. برای ایجاد گیرداری چهارچوب در دیوار از شاخ، پیچ یا جوش استفاده می شود.معمولا در ساختمان ها، چارچوب در را به وسیله ی شاخ در دیوار محکم می نمایند .شاخ ها عبارتند از تسمه های فلزی که چهارچوب را به ملات دیوارسازی متصل می نماید.برای این منظور ابتدا موقعیت نقاط گیرداری چارچوب در دیوار در مکان های زیر تعیین می شوند:
- در محل لولا و دستگیره
- در محل برخورد واداربه قاب پنجره یا چارچوب در چارچوب درب را در محل مورد نظر قرار داده و به کمک شاقول و ریسمان کشی آن را در محل خود قرار می دهند و سپس شروع به دیوار چینی می نمایند و داخل چارچوب فلزی را همزمان با بالا آوردن دیوار از ملات پر می نمایند و شاخها را در محل قرار گرفتن لولا و دستگیره به صورت قرینه در داخل چارچوب و ملات دیوار کشی می گذارند.نمونه ی نحوه ی قرار گیری شاخها را مشخص کرده است.
- در مواردی که چهارچوب در فاقد آستانه باشد ، اجزای عمودی چارچوب که به وسیله ی آرماتورهایی به یک دیگر وصل شده اند باید در کف سازی مهار شود.
- سطوحی که احتیاج به رنگ آمیزی و محافظت دارد، باید قبل ازنصب چارچوب رنگ آمیزی گردد.
ارتفاع چارچوب براساس ارتفاع درب تعیین می شود . ولی اندازه آن 10 سانتی متر از اندازه درب بیشتر است و این مقدار در کف سازی قرار داده می شود تا استحکام بیشتری به وجود آید.
معماران ارتفاع چارچوب و عرض آن را از داخل آن حساب می کنند که در حقیقت اندازه قابل استفاده است .اما در عمل باید در نقشه ها قید شود .در غیر این صورت بهتر است در نقشه ها ابعاد حقیقی چارچوب با در نظر گرفتن طولی که در کف سازی مخفی می گردد، منظور شود.
چارچوب چوبی:
معمولا درب های  تنکه ای را درون چارچوبهایی از جنس چوب قرار می دهند .نکته عمده ای که باید در هنگام نصب چهارچوب های چوبی مورد نظر قرار داد علاوه بر آنچه در مورد چارچوب های فلزی گفته شد عبارتند از: 
- چارچوبهایی از جنس چوب ساخته می شوند .وادار فوقانی را به منظور اتصال بهتر با دیوار جانبی می توان بلندتر ساخت.
- بای اتصال چارچوب به دیوار از تسمه هایی که به چارچوب پیچ می شوند و در داخل ملات دیوار محکم می گردند، استفاده می شود.محل نصب چهار چوب درب:
انتخاب محل نصب چارچوب از اهمیت زیادی برخوردار است .برای این منظور باید، به نکات زیر دقت کرد:
- محل نصب چهارچوب درب بر روی دیوار های داخلی و خارجی نباید در گوشه اطاق پیش بینی شود.حداقل 10 سانتی متر و در شرایط خاص مانند قرار گرفتن رادیاتور و یا کابینت و کمد در پشت درب تا 70 سانتی متر فاصله برای بهتر باز شدن درب و قرار گرفتن دستگیره در فاصله مناسبی از دیوار الزامی است .
- محل اتصال گچ نازک کاری یا اندود داخلی با چارچوب فلزی یا چوبی ترک بر میدارد.برای رفع این مسئله در چارچوب فلزی (چف) و در چارچوب چوبی از ( روکوب یا فیتیله) استفاده می کنند.
- چارچوب درب های ورودی باید به طریقی نصب شوند که از عبور جریان هوا و رطوبت به داخل جلوگیری نمایند.برای این منظور در محل اتصال دیوار به چارچوب از ماستیک استفاده می نمایند و یا نماسازی را تا حداقل دو سانتیمتر بر روی چارچوب ادامه می دهند.
پنجره چیست:
پنجره قسمتی از دیوار است که امکان ورود نور را از طریق شیشه های شفاف یا نیمه شفاف فراهم می آورد.این وظیفه اولیه پنجره با نصب جام شیشه در قاب پنجره به انجام می رسد.این نوع ساده ی پنجره را پنجره ثابت یا نورگیر می نامند ، زیرا هیچ یک از قسمت های آن باز نمی شود.پنجره ها بخش مهمی از پوشش ساختمان به شمار می روند و باید عملکرد های چندی را انجام دهند.علاوه بر عملکردهای اولیه-که عبارتست از تامین ورود نور طبیعی به داخل و ارتباط بصری باخارج- پنجره ها حفاظتی هستند در برابر باران، باد، گرما و سرما و همچنین عایقی در برابر صداهای ناهنجار خارج از ساختمان .
پنجره های رایج معمولا به نحوی طراحی می شوند که امکان تحویه ی اتاق ها فراهم گردد، در این حالت با باز شدن یک یا چند قسمت از پنجره هوای خارج با داخل عوض می شود.
خصوصیات پنجره:
وظیفه ی اولیه پنجره عبارتست از:
- فراهم ساختن امکان ورود نور طبیعی و وظایف ثانویه ی آن :
- امکان رویت منظره ی خارجی
 - ایجاد تهویه 
امکان ورود نور از وظایف ضروری پنجره و امکان رویت مناظر مناظر از وظایف مطلوب آن است .تهویه نیز از جمله وظایف پنجره به شمار می رود، که بر حسب مکان و نوع استفاده از اهمیت آن کاسته یا افزوده می شود.
علاوه بر موارد فوق همانند خصوصیاتی که برای درب ها شمردیم در مورد پنجره ها عبارتند از:
- مقاومت و استحکام
- حفاظت در برابرباد و باران
- عایق بندی حرارتی
- عایق بندی صوتی 
به علاوه، پنجره نیز مانند ساختمان باید در طول عمر مفیدش، اقتصادی، نیازمند به حداقل نگهداری و زیبا بوده و در ایجاد سبک و هویت برای ساختمان سهمی داشته باشد.
استفاده از نور طبیعی روز:
وظیفه اولی پنجره فراهم ساختن امکان ورود نور کافی برای اجرای موثر فعالیتهای روزانه است.عقل سلیم حکم می کند که با توجه به هزینه ی تامین نور الکتریکی و هدر رفتن مقدار زیادی از منابع سوخت طبیعی ، از این منبع رایگان روشنایی حداکثر استفاده به عمل آید.
حداقل میزان نور طبیعی روز برای اجرای فعالیت های مختلف بر حسب عملکرد فضای معماری متفاوت است و بر حسب نیاز به نور تعیین می شود.
مقدار نور ورودی به طور کلی به ابعاد و محل پنجره و همچنین شکل آن بستگی دارد.عمق اتاق نیز از نظر توزیع نور در تمام سطح آن موثر است.توزیع نور به نحوی است که هرچه از پنجره دور می شویم، این درصد کاهش میابد. این مسئله به ضریب انعکاس رنگ دیوار و کف و سقف نیز مرتبط می شود.
در عمل به منظور توزیع مناسب نور در سطح اتاق راه حلهایی مختلف وجود دارد .یکی از این راه حلها هدایت نور آفتاب به سقف و انعکاس آن در سطح اتاق است.این عمل معمولا برای دفاتر کار که وجود نور یکسان در سطح مد نظر است، انجام می گیرد.
به منظور جلوگیری از ورود نور مزاحم و توزیع آن در سطح اتاق راه حل های مختلفی وجود دارد .یکی از این راه حل ها هدایت نور آفتاب به سقف و انعکاس آن در سطح اتاق است.این عمل معمولا برای دفاتر کار که وجود نور یکسان در سطح مد نظر است، انجام می گیرد از سایه بانهای مشبک و تیغه های عمودی و افقی در جلوی پنجره استفاده می گردد.در سالنهای بزرگ (مثل کارخانه ها ) نیز برای حداکثر استفاده از نور روز روشهای دیگری رایج است و آن استفاده از سقف برای نور گیری است .
دید مناسب:
برای دست یابی به دید مناسب عرض و ارتفاع پنجره اهمیت زیادی دارد.فاصله کف پنجره نیز از کف اتاق بسیار مهم است.در مکان هایی که از مبل و صندلی استفاده می شود، ارتفاع مناسب کف پنجره با فضاهایی که افراد بر روی زمین می نشینند.باید متفاوت انتخاب شود.نحوه ی انتخاب ارتفاع کف پنجره بر حسب عملکرد اتاق نمایش داده شده است.
حفاظت در برابر باد و باران:
باد با سرعت به نمای ساختمان می کوبد و از طریق منافذ پنجره وارد اتاق می شود .به غیر از نفوذ هوای سرد یا گرم باد به همراه خود گرد و غبار و آلودگیهای مختلف را وارد فضای داخلی ساختمان می نماید .قطرات آب باران به علت اختلاف فشار ما بین خارج و داخل از کوچکترین روزنه ای وارد می شود و خرابیهایی را باعث می شود برای حفظ گرما و اجتناب از کوران سرما پنجره ها را باید طوری طراحی کرد که نشت هوای ناچیزی وجود داشته باشد.در زمان بسته بودن پنجره جا به جایی هوا از میان چارچوب پنجره و دیوار محیطی، شکافهای میان شیشه و قاب بندی و از همه بیشتر از شکاف باز میان لنگه های بازشو و چارچوب پنجره صورت می گیرد.از نشت هوا در اطراف چارچوب پنجره و اطراف شیشه می توان با دقت در طراحی و ساخت جلوگیری کرد .شکاف باز ضروری اطراف لنگه های پنجره بازشو را می توان با دقت در طراحی و استفاده از نوار های هوا بند تا اندازه معقولی هوا بندی کرد.به کمک تعبیه آبچکان و شیارهای مناسب جهت خروج آب ناشی از تعرق مشکل را می توان برطرف کرد.
عایق بندی حرارتی:
پنجره به عنوان جزئی از دیوار به دو صورت زیر بر روی آسایش حرارتی داخلی تاثیر می گذارد:
- از طریق ضریب هدایت گرمایی شیشه که حرارت و برودت را به حرارت از خود عبور می دهد.
- از راه نفوذ گرمای تابشی خورشید که موجب افزایش دمای داخل می گردد.با توجه به اینکه ضریب هدایت حرارتی شیشه های دو جداره تقریبا نصف یک جداره می باشد، بنابراین، استفاده از اینگونه شیشه ها به منظور جلوگیری از نفوذ حرارت حائز اهمیت فراوانی می باشد.در مناطق سرد سیر به منظور جلوگیری از تبادل حرارت در فصل سرما استفاده از این پنجره توصیه می شود.
به منظور جلوگیری از نفوذ گرمای تابشی خورشید نیز علاوه بر استفاده از تیغه های افقی و عمودی در نمای بیرونی از شیشه های آینه ای نیز بهره می بریم.
عایق بندی صوتی:
انتقال صوت از طریق مواد به وزن آن ها بستگی دارد ، به طوری که هر چه مواد متراکم تر و سنگین تر باشند ، به همان نسبت در کاهش انتقال صوت نقش موثرتری خواهند خواهند داشت، البته بافت و توانایی جذب امواج صوتی نیز بر کاهش انتقال صوت موثر است که در مورد شیشه صدق نمی نماید.
به علت نازکی شیشه ی پنجره ها و شکافهای باز ضروری اطراف لنگه های بازشو، پنجره ها عایق بندی ضعیفی در برابر سر و صدای خارجی ایجاد می کنند.در ضمن پنجره های باز مسیر بدون مانعی برای صداهای مزاحم فراهم می سازند و گاهی موجب انعکاس صداهای خارجی در داخل اتاق ها می شوند.
با استفاده از شیشه ی ضخیمتر، می توان عایق بندی صوتی را کمی افزایش داد .در صورت استفاده از شیشه ی دوجداره بر خلاف بهبود عایق بندی حرارتی، کاهش صوت قابل توجهی روی نمی دهد و فضای کم ما بین دو جام هیچ مزیتی ایجاد نمی نماید.
برای کاهش قابل توجه صوت باید از پنجره مضاعف استفاده کرد . فاصله دو جام شیشه در این حالت 10 تا 30 سانتیمتر است.در این حالت باید امکان تمیز کردن فضای ما بین دوشیشه در نظر گرفته شود.
تعاریف و ساختمان پنجره:
برای طراحی و ساخت پنجره باید اجزا و قسمت های مختلف آن را شناخت.
انواع پنجره: پنجره ها اقسام مختلفی دارند . به علت آنکه پنجره معمولا جزئی از نما است لذا در هنگام طراحی ، تاثیرات متقابلی را که پنجره به کل نمای ساختمان بر روی یک دیگر می گذارند ، باید در نظر داشت. پنجره ها بر حسب نکات زیر دارای انواع متنوعی هستند:
- محل قرارگیری
- تعداد لنگه و طریقه باز و بسته شدن
- مصالح
- نحوه ی ساخت و مشخصات ظاهری
- ابعاد و اندازه
مشخصات ویژه 
برای انتخاب نوع پنجره با توجه به اینکه در نمای داخلی ساختمان به کار می رود ، رعایت نکات معمارانه از اهمیت به سزایی برخوردارند.علاوه بر آن دلیل تاثیر نیرو های محیطی ( مانند اقلیم، تابش آفتاب ، صوت، مناظر خارجی و .....) انتخاب پنجره مناسب را دشوار تر می نماید.
انتخاب پنجره بر حسب محل قرارگیری:
مهمترین عامل انتخاب نوع پنجره محل قرارگیری پنجره است . در نگاه کلی پنجره ها به دو گروه زیر تقسیم می شوند.
- پنجره های خارجی:
برای استفاده از نور طبیعی و مناظر و همچنین تهویه پنجره را در نمای ساختمان قرار می دهند.براساس شرایط خاص اقلیمی و همچنین جبهه ی قرارگیری پنجره در ساختمان ( شمال، جنوب، شرق ، غرب) مشخصات آن می تواند تغییر کند.
- پنجره داخلی:
بعضی اوقات به منظور استفاده از نور درجه دوم از سایر فضاهای ساختمان از پنجره های داخلی سود می بریم . اینگونه پنجره ها از طریق نورگیر ها ( پاسیو) نور را به اتاق می رسانند. در بعضی از ساختمانها نورگیری از طریق کتیبه ی بالای درب ها انجام می شود.
تعداد لنگه و نحوه ی باز و بسته شدن:
براساس ویژگی های نما و همچنین به منظور تنظیم ورود هوا پنجره را به لنگه های متعدد تقسیم می نماییم. لنگه های پنجره ممکن است ثابت ( فقط جهت استفاده از نور طبیعی نور و ایجاد دید مناسب) و یا بازشو ( برای ایجاد تهویه در فضای داخلی ) باشند.
طراحی لنگه های پنجره از نظر نحوه ی باز و بسته شدن به چهار دسته ی زیر تقسیم می شوند:
- پنجره های لولایی
- پنجره های محوری
- پنجره های کشویی-  پنجره های مرکب
با دقت به نحوه ی باز و بسته شدن لنگه ها تنوع فراوان پنجره ها را می توان دریافت.انتخاب نوع پنجره از این حیث بستگی به معماری داخلی ساختمان و نحوه ی پیش بینی شده برای تهویه ی فضای داخلی دارد.
مصالح مورد استفاده در پنجره ها:
تاریخ ساخت پنجره با چوب آغاز می شود به علت محدودیتهای ناشی از طبیعت چوب و همچنین با پیشرفت تکنولوژی ، به ترتیب پنجره ها را با پروفیلهای فولادی، آلمینیوم و سپس پلاستیک ساختند.هریک از مصالح فوق به همراه مزایای خاص خود محدودیتهایی نیز به همراه دارند که در زیر به آن اشاره خواهد داد.



- پنجره های چوبی:
پنجره های چوبی از زیبایی و اصالت فراوانی برخوردارند .تکنولوژی امروز به ما این اجازه را داده است که بتوانیم نقایص طبیعی و چوب مانند باد کردن و یا پوسیدن و حمله حشرات و قارچهای را برطرف نماییم. پنجره های چوبی گرانتر و حجیمتر از انواع دیگر هستند و انتخاب آن ها بستگی به سایر مصالح به کار رفته در نما دارد.به تناسب حجم چوب نسبت به قسمت شیشه خور دقت نمایید.این پنجره ها به کمک تسمه های فلزی و یا گوه های چوبی به دیوار متصل می شوند.
پنجره های فولادی:
پنجره های فولادی به علت استحکام و ظرافت و همچنین سرعت در اجرای کار از محبوبیت زیادی برخوردارند.به منظور جلوگیری از زنگ زدن فولاد از رنگ آمیزی استفاده می نماییم لکن در اقلیم مرطوب و نقاطی که رطوبت در کنار پروفیلها جمع می شوند ، پوسیدگی تقریبا غیر قابل جلوگیری است.
اتصال قطعات به کمک جوشکاری انجام می پذیرد و برای متصل کردن پنجره به دیوار از تسمه های جوش شده به قاب استفاده می شود.
پنجره های آلمینیومی:
توسعه آلمینیوم در صنعت ساختمان به علت دو ویژگی منحصر به فرد آن است .اول عدم نیاز به رنگ آمیزی به علت آنکه هرگز آلمینیوم زنگ مخرب نمیزند .بنابراین ، از آن می توان در مناطق فوق العاده مرطوب بدون نیاز به نگهداری زیاد استفاده کرد.دوم به علت توانایی ایجاد پروفیل هایی با اسکال بسیار پیچیده از این مصالح می توان پنجره هایی با هوابندی بسیار مطلوب ساخت.نمونه ی یک پنجره ی آلمینیومی ریلی به همراه جزییات اجرایی آن نمایش داده شده است .به منظور افزایش توان مکانیکی این مصالح معمولا از میلگردهای فولادی استفاده می نماییم.
پنجره های آلمینیومی به کمک تسمه های فولادی به دیوار اطراف محکم می شوند.
- پنجره های پلاستیکی :
استفاده از پلاستیک ، در ساختمان پس از جنگ جهانی دوم رایج شد. این مصالح مزایای آلمینیوم را با عمر طولانی و فرم پذیری و همچنین رنگ آمیزی متنوع خود تکمیل می نماید. از پی.وی.سی خشک پروفیلهای متنوعی با هوا بندی بسیار عالی برای پنجره ها می سازند که به وسیله پروفیلهای فولادی گالوانیزه تقویت می شوند.
پنجره های لولایی از پی.وی.سی هیچ محدودیتی برای هوابندی وجود نخواهد داشت .این پنجره ها نیز به کمک تسمه های فولادی به دیوار متصل می گردند.
ابعاد و اندازه پنجره ها:
همانگونه که قبلا اشاره شد به غیر از عملکرد مکانیکی پنجره یا تناسباتی که طراح انتخاب می نماید یا موقعیت خاص محل نصب پنجره، مسئله عبور نور مهم ترین خاصیت پنجره است .لذا مقدار نوری که از پنجره می گذرد با تناسب سطح و حجم اتاق میابد متناسب باشد .البته زاویه و شدت تابش نور خورشید در موقعیتهای مختلف جغرافیایی متفاوت است.با توجه به مطالب فوق، موقعیت جغرافیایی ساختمان و جهت نورگیری آن در تعیین سطح پنجره موثر است.عملکرد فضایی که از پنجره نور می گیرد نیز در تعیین سطح پنجره موثر است.
بنابراین، نمیتوان قانون فراگیری در مورد تعیین سطح پنجره وضع کرد.مطالعه ی سطوح پنجره در نقاط مختلف ایران از شمال با هوای معتدل و اکثرا ابری تا مناطق کوهستانی و سرد سیر بالاخره مناطق خشک حاشیه کویر گویای همین مطلب است.سطح پنجره در شمال ایران در حدود 5/1 و در جنوب حتی از 10/1 سطح اتاق هم کمتر است.بار دیگر تذکر داده می شود که زاویه تابش و شدت نور آفتاب و عملکرد فضای مورد نظر و موقعیت جغرافیایی ساختمان جمعا این ابعاد و تناسبات را تعیین می نمایند.
مشخصات ویژه پنجره ها:
همانگونه که قبلا گفته شد، براساس شرایط محیطی پنجره ها مشخصات ویژه ای را پیدا می کنند .در مناطق سردسیر و یا گرمسیر به منظور جلوگیری از اتلاف حرارت از شیشه های دو جداره استفاده می نماییم. برای ایمنی و جلوگیری از سرقت، بخصوص در پنجره های طبقه ی همکف و اول از حفاظهای مناسب استفاده می نماییم.
روش نصب پنجره:
همانگونه که قبلا نیز گفته شد، چارچوب پنجره قبلا به وسیله ی شاخهایی در دیوار محکم می شود .چنانچه چارچوب از جنس پروفیل فولادی ساخته شده باشد ، قطعا بایستی قبل از نصب رنگ آمیزی و ضد زنگ شده باشد.چارچوب در این حالت باید کاملا گونیا و قائم باشد و تاب خوردگی نداشته باشد.
پس از قرار دادن لنگه های پنجره ، شیشه را بر روی آن نصب می نماییم . به منظور جلوگیری از شکسته شدن شیشه بر اثر انقباض و انبساط ناشی از تغییر درجه حرارت ، در یال پایین ( شیشه خور های بزرگ ) و در هر لنگه ، دو عدد چوب نرم به طول ده سانتی متر و ضخامت 3 تا 5 میلیمتر، یا مصالح مناسب دیگر قرار می دهند تا شیشه بر روی آن ها تکیه کند.عمق شیشه خور باید حداقل 5/2 برابر ضخامت شیشه باشد ( بیش از 25 میلیمتر ضرورتی ندارد.) پیچهایی که در پنجره به کار برده می شود باید گالوانیزه بوده ، و در برابر رطوبت هوا زنگ نزند.