آبنما ، فواره و برکه

آبنما (fountain)
تعریف آبنما 
به مجموعه فواره و آب راکد یا متحرکی که باعث زیبایی پارک و میدان و فضای سبز شود ، آبنما می گویند که بهترین ساختارهای فضای سبز است .آبنما در فضای سبز و ایجاد صدای آب افزون بر زیبایی فوق العاده و ایجاد آرامش ،در تلطیف و پاکیزه سازی هوا نیز موثر بوده بنابراین از اب نما در مراکز پر جمعیت شهرهایی که دارای آلودگی هوا هستند و کلان شهرها می باید بیشتر استفاده کرد به موازات باغ سازی و احداث فضای سبز در دنیا ، همیشه بحث آب و آبنما و فواره مطرح بوده به خصوص در سبک باغ سازی ایرانی که اصلی ترین عنصر آن آب است.
اما سیر تحول آبنما ها از سبک های سنتی که حرکت آب در جویبارها و بدون استفاده از هیچ موتور برقی ،هماهنگ با شیب زمین تنظیم می گردید و در نوع خود بی نظیر بوده تا به آبنماهای حیرت آور امروزی که تلفیق هنر و تکنولوژی بوده و با پیشرفت برنامه نویسی های دقیق و پیچیده کامپیوتری و در کنار ذوق ذو دانش هنری به جهش رو به رشد خود ادامه داده ،قابل بررسی است.

نکاتی در خصوص احداث آبنما 

1- در شهرهای بزرگ بهتر است حدود 25 درصد از مساحت کل پارک و یا فضای سبز به آب و آب نما ها اختصاص داده شود
2- آبنما بر حسب شرایط محیطی ،توپو گرافی زمین و هدف هایی که از ایجاد آبنما در هر مکان وجود دارد ، همچنین اکثریت افراد مخاطب از نظر فرهنگی ، اجتماعی و گروه سنی ساخته شود.
3- شکل و تعیین محل آبنما بستگی به موقعیت زمین و هماهنگی و همخوانی با دیگر عوامل باغ و پارک و یا فضای سبز شهری ، هم چنین سلیقه و ابتکار طراح دارد.



آبنما و فواره انواع اقسام مختلف داشته و تنوع آن بسیار است ، هر کدام در طراحی کاربرد خاصی داشته دو برخی از آنها به شرح ذیل است:
انواع آبنما 
آبنمای سنتی
این آبنمای سنتی را در تمام باغ های ایرانی قدیم با ایجاد جوی ها ،حوضچه ها و گاهی به صورت طبقاتی با ارتفاع نسبتا" کم و فواره های کوتاه می توان یافت ،به طوری که جریان آب در تمام باغ گردش داشته و در نوع خود بی نظیر است. و یا آبنمایسنتی ،منحصر به یک حوضچه و چند فواره است.
آبنمای الکترو مکانیکی
آبنمای مقرون به صرفه است که در یک حوضچه تقریبا کوچک در گوشه و کنار فضای سبز یا لچکی ها یا پارک احداث گردد که دارای تعدادی فواره های کوتاه و بلند است و گاهی فواره های آن یا نور پردازی از داخل اب به رنگ های زیبایی در شب جلوه می کنند . حوضچه های آنها به صورت پیش ساخته نیز در بازار موجود می باشد.
آبنمای مجسمه یا سازه حجمی
این آبنماها به صورت صخره ای ،المانی مدرن،مجسمه پرنده ،ماهی یا حیوانی است که از دهانش آب می ریزد و با ایده های هنری و زیبا آمیخته شده است .
در این دسته آبنماها می توان آبنماهای طبقاتی و جامی و هر آبنمایی که سازه حجمی دارد را نام برد،حتی آبنمای متحرک و آبنمای معلق هم در این دسته هستند که به دلیل اهمیت در گروه مجزا نامبرده شده است.


آبنمای معلق :
در این نوع از آبنما پایه نگهدارنده طرح حجمی قسمت فوقانی آبنما که در ارتفاع تقریبا زیادی از سطح زمین قرار دارد،طوری طراحی شده که با شدت فشار آب فواره ها به طریق هنرمندانه ای پنهان شده است و به نظر می رسد المان با فشار آب در ارتفاع نگهداری شده است و یا کاملا معلق است . این ابتکار جالبی است و می توان
ایده های زیادی را به این سبک اجرا نمود.

آبنمای متحرک
این آبنما ها سیستم ساده ای داشته و آبنماهای باغ های ژاپنی با استفاده از نی یا بامبو که هر چند دقیقه ظرف پر و خالی می شود و نی ها تکان خورده و ایجاد یک صورت یکنواخت را می کنند مثال خوبی برای آبنمای باغی  است. اما در نوع شهری و با سیستم قوی و موتورهای الکتریکی نیز اقدام به ساخت این آبنما های متحرک گردیده است . به طور مثال می توان از آبنمای کوزه متحرک کرمانشاه نام برد.
طرح شامل دو قسمت بوده ،یکی کوزه و دیگری کاسه که در زیر آن مستقر می باشد. کوزه متحرک بوده و در هر سیکل کاری مقداری از حجم آب داخلی آن درون کاسه ریخته می شود و مجددا" به حالت قبل باز می گردد.در این طرح یک PLC تمامی پارامترها از قبیل : دما،حجم، آب داخل کوزه ،زاویه حرکت کوزه ،زمان را کنترل می کند.
در این نوع آبنما ها می توان از تلفیق مجسمه های متحرک (که در قسمت خود شرح داده شده است) و با آب نیز استفاده نمود که تمامی این طرح ها از یک ذهن خلاق می تئاند تراوش کند.

آبنمای آب و آتش
در این نوع آبنما ها دئپو عنصر متضاد را در کنار هم طوری طراحی و اجرا می کنند که حس زیبایی را به انسان القا کرده و اکنون در پارک های آب و آتش و یا در ویلاهای شخصی و گاهی در سطح شهری به کار برده می شود . در سیستم این آبنماها گاز با نازل به زیر سطح آب تزریق شده و به علت سبکی و با مکانیزم پیشرفته تری سطح آب آمده و با اکسیژن ترکیب می گردد سپس توسط پیلوت های شناور روی سطح آب که گاهی دایما روشن بوده و گاهی جرقه زدن دارند مشتعل می گردد و وقتی بیننده نگاه می کند روی سطح آب نوارهای آتش را می بیند و نازل و پیلوت ها به چشم نمی خورند که بسیار زیباست.
در شکل دیگری از این آبنما ، شعله های آتش با همین سیستم با فواره پرتاب می شوند کهد بسیار زیباست و وقتی کار خارق العاده می شود که هیچ کدام از نازل های آتش و آب دیده نشود و مخفی باشد. آنچه در تصویر مشاهده می کنید ثبت لحظه ای کوچکی از بازی آتش و آب در این نوع 

آبنمای مه و آب

در این آبنما آب به صورت پودر در امده و حالت مه را ایجاد کرده و با طراحی های مختلف آب پودری و آب روان در ترکیب زمانی یا مکانی در یک آبنما در کنار هم هنری نو را می آفریند . در تصاویر آب به صورت پودر شده در زمینه آب روان نمایش داده است.

آبنمای یونیزه:
در این آبنما با باردار کردن یون های آب و ایجاد میدان مغناطیس می توان کارهای فوق العاده ای انجام داد. برای مثال به این طریق حجم هندسی از آب و برنامه نویسی مثلا با تماس دست انسان با هر یک از آب ریزها صدای یک نت موسیقی پخش می گردد. این آبنما هم اکنون جدیدترین نسل آبنما می باشند که در مراحل تحقیق و بررسی است و به علت مبحث تخصصی تاسیسات و سیستم آبنما شرح ان در بحث این مقاله نمی گنجد.

آبنمای نوشتاری (حروف)

در توصیف ساده این نوع آبنما می توان گفت ، آبنمای نوشتاری با قرار گرفتن یک ردیف نازل در کنار هم و با استفاده از برنامه نویسی دقیق کامپیوتری ایجاد می گردد و اهمیت کار در این آبنما هماهنگی نازل ها با دستور برنامه مورد نظر است که با باز و بسته شدن آنها در زمان معین تصویری را به صورت نوشتار حروف و یا اشکال با آرم تبلیغاتی و ... با آب ایجاد می کنند،این نشان می دهد که با برنامه نویسی است که می توان از یک ردیف نازل ساده بیشترین توانایی ها را دریافت کرد . در برج میلاد نمونه ای از آبنمای نوشتاری یا حروف کار شده است . لازم به ذکر است این آبنماها مخصوص مکان های سرپوشیده بوده زیرا یا کوچکترین باد یا جریان هوا در سیستم اشکال ایجاد کرده و نوشتار و حروف به هم می خورد.

آبنمای ماتریس
این آبنما ها می توانند به صورت زیر سطحی و ضربه ای بوده و یا زیر سطحی ساده باشند . در نوع آبنمای ماتریسی زیر سطحی و ضربه ای معروف به بازی کودکان ،نازل ها و حسگرهای ضربه ای در کف آبنما به کار می روند و چنانچه افراد برای بازی روی محوطه و سطح آبنما حرکت کنند با برنامه نویسی دقیقی که انجام شده و با وارد کردن ضربه پا به هر حسگر یک فواره آب در کل آبنما به بالا پرتاب می گردد. این ماتریس زیر سطحی می تواند حسگر ضربه ای یا لمسی و حسگر نوری نداشته باشد و فقط با طرح ماتریس ،فواره های آب به صورت اتوماتیک قطع و وصل شده یا پرتاب کوتاه و بلند داشته باشد. ضمنا لازم است در زیر نازل ها ، ال ایی دی هایی قرار گیرد که با نورپردازی شبانه زیبایی بیشتر داشته باشد.
آبنمای تصویری :
در این نوع از آبنماها پرده ای از آب توسط یک نازل مخصوص و قوی به صورت پودر ایجاد شده که بر روی این با پرده با پرژکتور می توان هر تصویری را منعکس نموده و یا حتی فیلم پخش کرد.
این تصویر بر روی پرده ای تخت ظاهر می گردد،حال آنکه نمونه های دیگری هم هستند که با استفاده از پرژکتورهای گران قیمت تر این تصاویر را به صورت سه بعدی به نمایش در می آورد که حتی با برنامه ریزی ،شخصیت های سه بعدی قابلیت سخنگویی با تماشاچیان را نیز می توانند داشته باشند که بسیار سرگرم کننده و حیرت انگیز می باشد.همچنین آبنمای تصویری را به صورت 360 درجه هم می توان ایجاد کرد که واقع تلفیقی از دو آبنمای مختلف می باشد که به صورت مدور ساخته و تصویر یا فیلم بر روی استوانه نقش می بندد.
می توان این آبنما را چنان طراحی کرد تا در روز هم استوانه آب ، زیبا به نظر یرسد مثلا" با تنظیم نازل های آب در رینگ بالای استوانه اشکال هندسی به صورت ریزشی در پرده آب ایجاد شود ، بنابراین در روز که آبنما قابلیت نمایش تصویر را ندارند با برنامه ریزی سیستم ،آبنمای ستون پرده ای با این اشکال هندسی زیبا به نظر برسد.


آبنمای موزیکال :

یکی از زیباترین و رویای ترین آبنماهایی است که امروزه مطرح شده است و به راستی با عظمت و هماهنگی خود هر بینده ای محسور می کند . در آبنمای موزیکال آنچه مهم است حرکات موزون آب با صوتی است که پخش می شود و این صوت هر صدایی می تواند باشد مانند صدای اذان و قرآن ،موسیقی آرام یا هر گونه موسیقی کوبنده و تند و یا افکت های صداها ی مختلف . در گذشته برای این نوع آبنماها هر موسیقی به صورت جداگانه برنامه نویسی مطابقت داشته باشد اما در تکولوژی جدید برنامه نویسی ها دقیق تر و کلی تر شده است به طوری که حرکت اب با هر موسیقی خود را به درستی تطبیق می دهد و نیازی به برنامه نویسی جداگانه برای هر نوع موسیقی خاص نیست.
در این نوع آبنما باید موارد ذیل به دقت برنامه ریزی شوند:
امکان ترکیب صدها حالت مختلف آب با صدها رنگ مختلف به صورت اتوماتیک و دستی
هم نوایی هوشمند با ضرب ، موسیقی و نور (اصطلاحا رقص آب و نور
تنظیم هوشمند الگوی اب بر اساس سرعت و جهش وزش باد
خطایابی هوشمند به منظور کاهش هزینه های نگهداری
پیش بینی لازم به منظور حذف خطرات ناشی از برق گرفتگی و در نظر گرفتن اصل وجودی آبنما و معماری پایدار به منظور کاهش دمای محیط ( جهت نور پردازی نازل ها IP68 - استفاده از پرژکتورهای ضد آب

آبنمای هارمونیک (نازل های پرتابی )


برکه های مصنوعی

برکه مصنوعی به شکل منظم و نامنظم طراحی می شود اما به دلیل زیبایی ،بیشتر از شکل نامنظم استفاده می شود . از مزایای این آبنماهای دیگر ساده تر بوده به طوری که برای احداث برکه مصنوعی ابتدا طرح را مطابق با نقشه بر زمین مورد نظر پیداه کرده سپس اقدام به خاک برداری می کنیم ،اگر مساحت برکه کوچک است عمق و در صورتی که مساحت برکه بالا باشد دیگر تبدیل به دریاچه مصنوعی شده و از حالت یک برکه یا آبگیر کوچک در خواهد آمد و عمق در قسمت هایی ممکن است کمی بیشتر یا کمتر باشد.در هر صورت پس از خاکبرداری خاک کف کوبیده و با لایه ژئو ممبران یا لایه های عایق پوشانده شده و پس از آبریزی در برکه ها ضمن اینکه آب راکد است می تواند متحرک هم باشد و باید توجه داشت گیاهانی که در داخل یا نزدیک برکه کاشته می شوند باید با طرح و گل های تزیینی منطقه هماهنگی داشته باشند. مهم ترین خاصیتی که گیاهان آبزی در برکه ها دارند ،تولید اکسیژن و افزایش رطوبت هوا است که در خنک کردن هوای منطقه نقش دارد .گیاهانی نظیر آلاله آبی و نیلوفر آبی با برگ های خود سطح آب را می پوشانند و ایجاد سایه می کنند که به خودی خود باعث می شود آب در فصل تابستان زود گرم نشود. از نخل مرداب وبید مجنون هم در کنار این برک ها می توان جهت افزایش زیبایی استفاده نمود.